ภาษาฝรั่งเศสถิ่นต่างๆ ทั่วโลก

ภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษากลุ่มโรมานซ์ที่วิวัฒนาการมาจากภาษาละตินที่ใช้พูดในกอลของโรมัน โดยได้รับอิทธิพลจากภาษากอล (เซลติก) และภาษาแฟรงก์ (เจอร์แมนิก) ของฝรั่งเศสยุคแรก ภาษานี้เกิดขึ้นเป็นภาษาที่แตกต่างในยุคกลาง (ภาษาฝรั่งเศสเก่าและภาษาฝรั่งเศสกลาง) และได้รับการมาตรฐานโดยเฉพาะจากสำเนียงปารีส ต่อมาภาษาฝรั่งเศสได้ถูกขับเคลื่อนสู่เวทีโลกผ่านการล่าอาณานิคม ตั้งแต่ศตวรรษที่ 17 ถึง 20 ฝรั่งเศส (และเบลเยียมในระดับที่น้อยกว่า) ได้สถาปนาอาณานิคมในอเมริกา แอฟริกา เอเชีย และแปซิฟิก ทำให้ภาษาฝรั่งเศสแพร่หลายไปยังดินแดนใหม่มากมาย ปัจจุบันภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาราชการใน 26 ประเทศ และมีการพูดในระดับหนึ่งในกว่า 50 ประเทศ ด้วยจำนวนผู้พูดประมาณ 300+ ล้านคนทั่วโลก ภาษาฝรั่งเศสได้พัฒนาสำเนียงและความหลากหลายในระดับภูมิภาคบนทุกทวีป – แต่ละแห่งถูกหล่อหลอมจากประวัติศาสตร์และอิทธิพลท้องถิ่น ในบล็อกโพสต์นี้ เราจะพาคุณไปสำรวจสำเนียงฝรั่งเศสที่สำคัญทั่วโลกอย่างละเอียด ว่าภาษาฝรั่งเศสในแต่ละภูมิภาคมีเอกลักษณ์ ประวัติศาสตร์ และลักษณะเฉพาะของตนเองอย่างไร (พร้อมตัวอย่างที่ชัดเจนตลอดทาง)
(หมายเหตุ: เรามุ่งเน้นที่นี่เกี่ยวกับความหลากหลายของภาษาฝรั่งเศสที่ใช้ทั่วโลก ไม่ใช่ภาษาครีโอลที่มีพื้นฐานจากภาษาฝรั่งเศสแยกต่างหาก เช่น ครีโอลเฮติ แต่ละสำเนียงด้านล่างนี้สามารถเข้าใจร่วมกับภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานได้ แต่มีลักษณะเฉพาะ)*
ภาษาฝรั่งเศสในมหานคร (🇫🇷 ภาษาฝรั่งเศสฝรั่งเศส)
ประวัติและสถานะ: ในฝรั่งเศส "ภาษาฝรั่งเศสในมหานคร" – ซึ่งโดยพื้นฐานคือภาษาฝรั่งเศสของฝรั่งเศส – ถือเป็นรูปแบบมาตรฐานของภาษา หรือที่เรียกว่า ภาษาฝรั่งเศสปารีสหรือเฮกซาโกนาล ได้รับเกียรติจากความโดดเด่นทางการเมืองและวัฒนธรรมของปารีส ตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 17 สถาบันเช่น Académie française (ก่อตั้ง 1635) ได้ควบคุมภาษาฝรั่งเศสในฝรั่งเศส ส่งเสริมรูปแบบวรรณกรรมมาตรฐาน (อิงจากสำเนียงของภูมิภาคปารีส) ที่แพร่หลายผ่านการศึกษา สื่อ และการบริหาร ปัจจุบันชาวฝรั่งเศสผู้พูดภาษาฝรั่งเศสโดยทั่วไปใช้ภาษาฝรั่งเศสปารีสมาตรฐานนี้ แม้จะมีสำเนียงภูมิภาคอยู่ (ภายในฝรั่งเศสยังมีภาษาถิ่น/ภาษาเฉพาะถิ่นที่เก่ากว่า – เช่น อุตซิตัน เบรตง – แต่เหล่านั้นเป็นภาษาที่แตกต่างกัน ที่นี่เรากำลังพูดถึงภาษาฝรั่งเศสเองในรูปแบบภูมิภาค)
ลักษณะเด่น: ภาษาฝรั่งเศสในมหานครมักถูกมองว่าเป็นจุดอ้างอิงสำหรับสำเนียงอื่นๆ การออกเสียงเป็นสิ่งที่ผู้เรียนส่วนใหญ่พบเป็นอันดับแรก ลักษณะเด่นอย่างหนึ่งในภาษาฝรั่งเศสฝรั่งเศสยุคใหม่คือแนวโน้มที่จะตัด "ne" ในประโยคปฏิเสธ (เช่น Je ne sais pas → Je sais pas) ซึ่งเป็นการทำให้ง่ายขึ้นที่ได้ยินในการพูดประจำวัน ภาษาฝรั่งเศสในมหานครมักใช้เสียง "r" เป็นเสียงเสียดแทรกที่เพดานอ่อน [ʁ] (ในลำคอ) ต่างจากบางภูมิภาคที่ออกเสียง r แบบรัวหรือกลิ้ง คำศัพท์และไวยากรณ์ส่วนใหญ่เป็นมาตรฐานทั่วประเทศ แม้จะมีคำศัพท์ภูมิภาคบางคำและความแตกต่างของสำเนียงเหนือ-ใต้ ตัวอย่างเช่น ในภาคใต้ของฝรั่งเศส (สำเนียง เมอริเดียนัล) การเน้นเสียงและเสียงสระบางเสียงแตกต่างเล็กน้อย – ผู้พูดภาคใต้มีแนวโน้มออกเสียงสระอย่าง é และ è อย่างชัดเจนและคงการออกเสียงเก่าของสระนาสิก อย่างไรก็ตาม โดยรวมแล้ว ความแตกต่างภายในภาษาฝรั่งเศสในมหานคร/ฝรั่งเศสมีน้อยเมื่อเทียบกับความแตกต่างระหว่างสำเนียงทั่วโลก เป็นสำเนียงที่สอนในตำราภาษาฝรั่งเศสส่วนใหญ่ และดังนั้นจึงเป็นเส้นฐานในการสำรวจสำเนียงฝรั่งเศสทั่วโลกนี้
(เกร็ดน่ารู้: จนกระทั่งเมื่อไม่นานมานี้ ฝรั่งเศสล่าช้าในการทำให้ชื่ออาชีพเป็นเพศหญิง คำอย่าง professeure หรือ ingénieure (สำหรับศาสตราจารย์หรือวิศวกรหญิง) ถูกมองว่าผิดมานานในฝรั่งเศส แม้ควิเบกใช้คำเหล่านี้มาหลายทศวรรษ – Académie française เพิ่งยอมรับรูปแบบเพศหญิงเช่นนี้ใน 2019!)
ภาษาฝรั่งเศสแคนาดา (🇨🇦 ภาษาฝรั่งเศสควิเบก)
ประวัติศาสตร์: ภาษาฝรั่งเศสในแคนาดามีต้นกำเนิดย้อนกลับไปถึงการก่อตั้ง นิวฟรานซ์ ในศตวรรษที่ 17 ผู้ตั้งถิ่นฐานจากฝรั่งเศส (โดยเฉพาะจากแคว้นปารีสและชายฝั่งตะวันตก) ได้เข้ามาตั้งรกรากในควิเบกและอคาเดีย หลังจากการพิชิตของอังกฤษ (1760) ทำให้ถูกตัดขาดจากยุโรป ภาษาฝรั่งเศสควิเบก จึงพัฒนาขึ้นอย่างค่อนข้างโดดเดี่ยว โดยยังคงรักษาลักษณะบางประการของภาษาฝรั่งเศสโบราณไว้ นอกจากนี้ยังได้รับอิทธิพลจากภาษาอังกฤษ (เนื่องด้วยความใกล้ชิดกับแคนาดา/สหรัฐฯ ที่พูดภาษาอังกฤษ) และจากภาษาของชนพื้นเมืองชาติแรก ๆ ปัจจุบันมีผู้พูดภาษาฝรั่งเศสในควิเบกประมาณ 7 ล้านคน และเป็นภาษาหลักของจังหวัด – ภาษาฝรั่งเศสเกแบกัว เป็นระบบที่มีเอกภาพพร้อมบรรทัดฐานที่ไม่เป็นทางการของตนเอง แม้ว่าภาษาฝรั่งเศสเขียนอย่างเป็นทางการในแคนาดาจะยังคงใกล้เคียงกับมาตรฐานของฝรั่งเศสมาก นโยบายภาษาของควิเบก (ผ่าน Office québécois de la langue française) ส่งเสริมภาษาฝรั่งเศสและยังเพิ่มพูนคำศัพท์เฉพาะตัวเพื่อต้านทานอิทธิพลของภาษาอังกฤษอีกด้วย
ความแตกต่างและตัวอย่าง: ภาษาฝรั่งเศสแคนาดาสามารถเข้าใจร่วมกับภาษาฝรั่งเศสยุโรปได้อย่างเต็มที่ แต่ก็มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวอย่างแน่นอน ลักษณะเด่นที่สำคัญได้แก่:
-
การออกเสียง: ภาษาฝรั่งเศสควิเบกมีสำเนียงที่ชัดเจน เสียง “tu, du” กลายเป็น [ts]/[dz] – ตัวอย่างเช่น tu (คุณ) อาจฟังดูเหมือน “tsu” และ dieu (พระเจ้า) เหมือน “dzzyeu” ผู้พูดชาวควิเบกจำนวนมากยังคงแยกความแตกต่างของเสียงสระบางเสียงซึ่งในฝรั่งเศสได้รวมเข้าด้วยกันแล้ว ตัวอย่างเช่น â ใน pâte เทียบกับ patte (แป้งโด vs. อุ้งเท้า) นั้นยาวกว่าในควิเบก – ซึ่งเป็นการรักษาความแตกต่างของภาษาฝรั่งเศสในศตวรรษที่ 17 เสียงสระแบบนาสัลอาจฟังดูนาสัลมากกว่าในฝรั่งเศส ทั้งหมดนี้ทำให้ภาษาฝรั่งเศสควิเบกมี สำเนียงท้องถิ่น ที่หูชาวฝรั่งเศสสามารถจำแนกได้
-
ไวยากรณ์: ภาษาฝรั่งเศสควิเบกแบบไม่เป็นทางการมักละ “ne” ในประโยคปฏิเสธ (เช่นเดียวกับในฝรั่งเศส) โครงสร้างที่เป็นเอกลักษณ์ของแคนาดาคือการใช้ “-tu” เป็นคำถามท้ายประโยคแบบไม่เป็นทางการ ตัวอย่าง: T’as fini ? (คุณทำเสร็จหรือยัง?) อาจถามว่า T’as-tu fini? -tu นี้ไม่ได้หมายถึง “คุณ” ในที่นี้ แต่เป็นเพียงตัวบ่งชี้คำถามในการพูดแบบกันเอง นอกจากนี้ ภาษาฝรั่งเศสควิเบกมักใช้ “on” แทนคำว่าเรา และมีลักษณะโบราณบางประการ (เช่น การใช้ à กับคำกริยาบางคำที่ฝรั่งเศสอาจไม่ใช้) แต่ในเชิงวากยสัมพันธ์แล้ว ไม่ได้แตกต่างจากภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานอย่างมากนัก
-
คำศัพท์: นี่คือจุดที่ภาษาฝรั่งเศสแคนาดาโดดเด่นอย่างแท้จริง มี เกแบซิสม์ (คำหรือสำนวนเฉพาะของควิเบกหรือแคนาดา) อยู่มากมาย ตัวอย่างเช่น un chum หมายถึง “เพื่อน/แฟนหนุ่ม” ในควิเบก (ขณะที่ฝรั่งเศสอาจพูดว่า copain) Un char ในควิเบกเป็นคำทั่วไปที่หมายถึง “รถยนต์” (ในขณะที่ char ในฝรั่งเศสหมายถึงรถถัง!) Magasiner หมายถึง “ไปช้อปปิ้ง” (ภาษาฝรั่งเศสมาตรฐาน: faire des courses) ร้านสะดวกซื้อมักเรียกอย่างเอ็นดูว่า un dépanneur ในควิเบก (ในฝรั่งเศส dépanneur หมายถึงช่างซ่อม) แม้แต่ คำหยาบ ก็ยังแตกต่าง: ควิเบกมี sacres อันโด่งดัง – คำสาบานที่มาจากศัพท์ทางศาสนา – เช่น tabarnak! ซึ่งพบได้น้อยกว่าในฝรั่งเศส ไม่ใช่ทุกความแตกต่างที่เป็นคำใหม่ บางความแตกต่างเป็นการเปลี่ยนแปลงความหมาย ตัวอย่างเช่น blonde ในควิเบกหมายถึงแฟนสาว (ไม่ว่าเธอจะมีสีผมอะไรก็ตาม!)
-
การใช้แบบเก่า: ภาษาฝรั่งเศสแคนาดายังคงรักษาการใช้บางอย่างที่ฝรั่งเศสสมัยใหม่ได้เปลี่ยนแปลงไปแล้ว กรณีที่รู้จักกันดีคือ ชื่อมื้ออาหาร ในควิเบก (รวมถึงภาษาฝรั่งเศสเบลเยียมและสวิส) คำว่า déjeuner ยังคงหมายถึงอาหารเช้า (ตามตัวอักษร “การละศีลอดตอนกลางคืน”) และ dîner หมายถึงอาหารกลางวัน souper หมายถึงอาหารเย็น ในฝรั่งเศสปัจจุบัน petit déjeuner คืออาหารเช้า และ dîner คืออาหารเย็น ดังนั้นหากชาวปารีสได้รับเชิญไป souper พวกเขาอาจประหลาดใจ เนื่องจากในฝรั่งเศส souper เป็นคำโบราณที่มักหมายถึงมื้ออาหารหลังเที่ยงคืน! ความแตกต่างนี้สืบย้อนกลับไปถึงการใช้ภาษาฝรั่งเศสก่อนศตวรรษที่ 18 ซึ่งแคนาดายังคงรักษาไว้ ในทำนองเดียวกัน ตัวเลขในภาษาฝรั่งเศสแคนาดาโดยทั่วไปเป็นไปตามระบบของฝรั่งเศส (ปารีส) (ดังนั้น 70 คือ soixante-dix) แต่ในอดีตบางภูมิภาคในแคนาดาใช้ septante และ octante – รูปแบบเก่าเหล่านั้นส่วนใหญ่เป็นโบราณในควิเบกในปัจจุบัน แม้ว่า quatre-vingt-dix (90) บางครั้งยังออกเสียงเป็น nonante โดยผู้พูดรุ่นเก่าบางคน ซึ่งสอดคล้องกับการใช้ของเบลเยียม
โดยรวมแล้ว ภาษาฝรั่งเศสแบบควิเบก/แคนาดามีความมั่งคั่งและแสดงออกได้ดี แม้จะมีความแตกต่างกัน แต่ผู้พูดภาษาฝรั่งเศสจากฝรั่งเศสและจากมอนทรีออลก็สามารถเข้าใจกันได้ด้วยความปรารถนาดีเล็กน้อย (และอาจมีเสียงหัวเราะเบาๆ กับคำที่แต่ละฝ่ายเลือกใช้) ตัวอย่างหนึ่งของความสับสนซึ่งกันและกัน: นักท่องเที่ยวชาวฝรั่งเศสที่ได้ยิน “J’ai cancellé mon appointment au docteur” อาจรู้สึกงุนงง – ประโยคนี้หมายความว่า “ฉันยกเลิกนัดพบแพทย์แล้ว” (ภาษาฝรั่งเศสแบบควิเบกนำคำที่มาจากภาษาอังกฤษมาใช้อย่างเสรี เช่น canceller แทน annuler และใช้ appointment ควบคู่กับคำฝรั่งเศส rendez-vous ในการพูดแบบไม่เป็นทางการ) ในขณะเดียวกัน ชาวควิเบกในปารีสอาจรู้สึกแปลกเมื่อได้ยิน weekend หรือ parking (ฝรั่งเศสใช้คำยืมภาษาอังกฤษหลายคำซึ่งควิเบกมักหลีกเลี่ยงและเลือกใช้คำฝรั่งเศส เช่น fin de semaine และ stationnement) ความแตกต่างเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของเสน่ห์แห่งความหลากหลายระดับโลกของภาษาฝรั่งเศส
ภาษาฝรั่งเศสแบบเบลเยียม (🇧🇪 ภาษาฝรั่งเศสแบบเบลเยียม)
ประวัติและบริบท: ภาษาฝรั่งเศสแบบเบลเยียม เป็นภาษาฝรั่งเศสพันธุ์หนึ่งที่พูดในภูมิภาคที่พูดภาษาฝรั่งเศสของเบลเยียม (ส่วนใหญ่วัลโลเนียและเขตเมืองหลวงบรัสเซลส์) ภาษาฝรั่งเศสถูกใช้ในภูมิภาคนี้มาหลายศตวรรษ โดยเริ่มแรกเป็นภาษาที่มีเกียรติควบคู่ไปกับภาษาถิ่นกลุ่มโรมานซ์อย่างวัลลูน หลังจากเบลเยียมได้รับเอกราช (1830) โดยมีภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาราชการของชนชั้นปกครอง ภาษาฝรั่งเศสก็แพร่หลายไปสู่ประชากรทั่วไปของวัลโลเนียและบรัสเซลส์ ปัจจุบันชาวเบลเยียมประมาณ 40% พูดภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาแม่ (ส่วนที่เหลือส่วนใหญ่พูดดัตช์/เฟลมิช โดยมีชนกลุ่มน้อยที่พูดภาษาเยอรมันเล็กน้อย) ภาษาฝรั่งเศสแบบเบลเยียมใกล้เคียงกับภาษาฝรั่งเศสของฝรั่งเศสมาก โดยเฉพาะในระดับทางการ แต่ก็มีลักษณะเด่นที่น่าสังเกตบางประการ ไม่ใช่ภาษาที่แยกต่างหาก – เป็นเพียงสำเนียงภูมิภาคของภาษาฝรั่งเศสที่ได้รับการเสริมสร้างจากวัฒนธรรมอันเป็นเอกลักษณ์ของเบลเยียม (รวมถึงอิทธิพลจากภาษาดัตช์และภาษาถิ่นวัลลูน)
ความแตกต่างและลักษณะเด่น: หากคุณเดินทางจากปารีสไปบรัสเซลส์ คุณจะไม่ประสบปัญหาในการสื่อสารมากนัก – แต่คุณอาจสังเกตเห็นความแตกต่างในการใช้คำบางประการ:
-
ตัวเลข: หนึ่งในลักษณะเฉพาะแบบเบลเยียมที่โด่งดังที่สุดคือระบบตัวเลข ชาวเบลเยียมพูด septante สำหรับ 70 และ nonante สำหรับ 90 แทนที่จะเป็น soixante-dix (“60-10”) และ quatre-vingt-dix (“4×20-10”) ของฝรั่งเศส รูปแบบที่มีเหตุผลเหล่านี้ (septante, nonante) เคยถูกใช้ในภาษาฝรั่งเศสเมื่อหลายศตวรรษก่อน แต่ได้สูญหายไปในฝรั่งเศสภายในศตวรรษที่ 17 เบลเยียม (และสวิตเซอร์แลนด์) ยังคงรักษาไว้ อย่างไรก็ตาม สำหรับ 80 ภาษาฝรั่งเศสแบบเบลเยียมยังคงใช้ quatre-vingts (“80”) – พวกเขาไม่ใช้ huitante (ต่างจากภาษาฝรั่งเศสแบบสวิสในบางพื้นที่) เฉพาะในบางภาษาถิ่นรอบๆ บรัสเซลส์เท่านั้นที่อาจได้ยิน octante แต่ก็หายาก
-
มื้ออาหารและคำในชีวิตประจำวัน: ดังที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ ภาษาฝรั่งเศสแบบเบลเยียมยังคงใช้ชื่อมื้ออาหารแบบเก่า คล้ายกับควิเบก: déjeuner (อาหารเช้า), dîner (อาหารกลางวัน), souper (อาหารเย็น) ชาวเบลเยียมที่เชิญคุณไป dîner ตอนเที่ยงไม่ใช่เรื่องสับสน – เพียงแต่คำนี้มีความหมายแตกต่างกันในเบลเยียมกับฝรั่งเศส คำเหล่านี้สอดคล้องกับรากศัพท์ (คำว่า “dine” เดิมหมายถึงการกินอาหารตอนเที่ยงวัน)
-
คำศัพท์ (Belgicisms): มีความแตกต่างทางคำศัพท์เล็กๆ น้อยๆ มากมายที่เรียกว่า belgicismes ตัวอย่างบางส่วน: ปากกาลูกลื่น ในภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานคือ stylo-bille แต่ชาวเบลเยียมมักพูดว่า un bic (จากแบรนด์ Bic – ในฝรั่งเศสเข้าใจคำว่า bic แต่ถือว่าไม่เป็นทางการ) โทรศัพท์มือถือ ในภาษาฝรั่งเศสแบบเบลเยียมและสวิสอาจเป็น GSM (จาก Global System for Mobile) ในขณะที่ฝรั่งเศสปัจจุบันพูดว่า portable มีคำที่มีเสน่ห์ได้รับอิทธิพลจากวัลลูน เช่น une drache สำหรับฝนตกหนัก (ไม่ใช้ในฝรั่งเศส) S’il vous plaît ใช้ในเบลเยียมเมื่อยื่นสิ่งของให้ใครสักคนเพื่อหมายความว่า “นี่ครับ/ค่ะ เชิญรับไป” ซึ่งอาจทำให้ชาวปารีสประหลาดใจ เพราะในฝรั่งเศส s’il vous plaît หมายถึง “กรุณา” เท่านั้น (ในการขอร้อง) ไม่ได้หมายถึง “นี่ครับ/ค่ะ” – การใช้แบบเบลเยียมเป็นการแปลตรงจากภาษาดัตช์ "alstublieft" (ซึ่งใช้ได้ทั้งสองความหมาย) อีกตัวอย่างหนึ่ง: ชาวเบลเยียมมักพูดว่า une farde สำหรับแฟ้มเอกสาร/โฟลเดอร์ ซึ่งฝรั่งเศสจะพูดว่า classeur และถ้าชาวเบลเยียมอุทานว่า “Je sais bien” อาจหมายถึง “ใช่เลย ฉันก็คิดเหมือนกัน!” (แสดงความเห็นด้วย) ซึ่งเป็นความหมายแฝงที่พบได้น้อยกว่าในฝรั่งเศส (ที่ je sais bien มักหมายถึง “ฉันรู้ดี” เท่านั้น)
-
อิทธิพลของดัตช์/เยอรมัน: ในสภาพแวดล้อมสองภาษาของเบลเยียม อิทธิพลจากภาษาดัตช์บางส่วนได้แทรกซึมเข้ามา ตัวอย่างเช่น ชาวเบลเยียมอาจพูดว่า Ça me goûte เพื่อหมายความว่า "ฉันชอบมัน (อาหาร)" – แปลตรงตัวว่า "มันชิมฉัน" – ซึ่งเป็นการแปลตรงตัวจากภาษาดัตช์ dat smaakt me ในภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานจะพูดว่า ça me plaît ภาษาฝรั่งเศสเบลเยียมยังใช้ une fois เพื่อเน้นความหมายในการพูดแบบไม่เป็นทางการ (มีแบบแผนที่ว่าเป็นการลงท้ายประโยคด้วย …une fois โดยไม่มีเหตุผลจริงจัง เพียงเป็นอนุภาคในวาทกรรม – เช่น Viens ici une fois ประมาณว่า "มาที่นี่แป๊บนึง") ซึ่งสะท้อนการใช้แบบเฟลมิช ในทางไวยากรณ์ อาจได้ยินโครงสร้างอย่าง Tu viens avec? (แปลตรงตัวว่า "คุณมากับ?" หมายความว่า "คุณจะมาด้วยกันไหม?") ซึ่งภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานจะต้องมีกรรม (Tu viens avec nous?) – นี่ก็ได้รับอิทธิพลจากวิธีพูดแบบดัตช์เช่นกัน
-
การออกเสียง: สำเนียงฝรั่งเศสเบลเยียมโดยทั่วไปคล้ายกับภาคเหนือของฝรั่งเศส แต่ผู้พูดบางคนมี "r แบบรัวลิ้น" (alveolar trill) มากกว่า หรือเสียง "ch" ที่ออกเสียงไปข้างหน้า เนื่องจากสำเนียงท้องถิ่นเก่าหรืออิทธิพลจากภาษาดัตช์ ลักษณะแปลกเล็กๆ อีกอย่าง: ผู้พูดชาวเบลเยียมรุ่นเก่าอาจออกเสียง W เป็น /w/ (double u) ในบางคำที่ฝรั่งเศสใช้ /v/ แต่โดยรวมแล้ว ความแตกต่างด้านการออกเสียงนั้นละเอียดอ่อน ในบางภูมิภาคมีแนวโน้มที่จะออกเสียง
<ei>และ<ij>ในคำยืมแตกต่างกัน (เช่น ผงซักฟอก paic ออกเสียงว่า "peick") โดยรวมแล้ว หากคุณรู้ภาษาฝรั่งเศสมาตรฐาน ภาษาฝรั่งเศสเบลเยียมจะฟังดูคุ้นหูมาก – เพียงแต่มีคำใหม่ๆ ให้เรียนรู้เพิ่มเติม
เบลเยียมยังมี สำเนียงฝรั่งเศสระดับภูมิภาคที่แตกต่างกัน – เช่น ใน บรัสเซลส์ ภาษาฝรั่งเศสมีสำนวนเฉพาะตัวมากมายเนื่องจากประวัติศาสตร์หลายภาษาของเมือง และพึงระลึกว่าเบลเยียมยังเป็นบ้านของ วัลลูน ซึ่งเป็นภาษากลุ่มโรมานซ์ที่แยกต่างหากแต่เกี่ยวข้องกัน ซึ่งได้มอบคำศัพท์ให้กับภาษาฝรั่งเศสเบลเยียม ตัวอย่างเช่น baraki/barakî (คำสแลงสำหรับคนชั้นล่าง คล้ายกับ "chav") มาจากภาษาวัลลูน แต่ตัวภาษาวัลลูนเองไม่สามารถเข้าใจกันได้กับภาษาฝรั่งเศส ปัจจุบันชาววัลลูนส่วนใหญ่พูดภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาประจำวัน โดยมีเพียงกลิ่นอายจากภาษาวัลลูนเท่านั้น
ภาษาฝรั่งเศสสวิส (🇨🇭 Swiss French)
ประวัติและบริบท: ภาษาฝรั่งเศสสวิส พูดในพื้นที่ตะวันตกของสวิตเซอร์แลนด์ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่รู้จักกันในชื่อ โรมานดี (la Suisse romande) ภาษาฝรั่งเศสอยู่ร่วมกับภาษาเยอรมันและอิตาลีในสวิตเซอร์แลนด์มาหลายศตวรรษ สมาพันธรัฐสวิสได้ทำให้ภาษาฝรั่งเศสเป็นหนึ่งในภาษาทางการในปี 1848 แต่ภาษาฝรั่งเศสมีอยู่ก่อนหน้านั้นแล้ว โดยค่อยๆ ขยายตัวโดยแทนที่ภาษาถิ่นฟรังโก-โพรวองซัลในท้องถิ่น ปัจจุบันชาวสวิสประมาณ 2 ล้านคน (ประมาณ 25% ของประชากรสวิตเซอร์แลนด์) เป็นผู้พูดภาษาฝรั่งเศสโดยกำเนิด และเมืองอย่างเจนีวา โลซาน และเนอชาแตลเป็นเมืองที่พูดภาษาฝรั่งเศส ในทางวัฒนธรรม โรมานดีมีอัตลักษณ์ของตนเองแต่ก็เป็นส่วนหนึ่งของโลก франโคโฟนอย่างมาก ภาษาฝรั่งเศสสวิสใกล้เคียงกับภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานอย่างยิ่ง โดยมีความแตกต่างเพียงเล็กน้อยในด้านคำศัพท์ การออกเสียง และทำนองเสียง ชาวสวิสจากเจนีวาและชาวปารีสเข้าใจกันได้ทันที – ความแตกต่างมักถูกอธิบายว่า "เล็กน้อยและส่วนใหญ่เป็นเรื่องคำศัพท์" กระนั้นก็ยังมีลักษณะเฉพาะแบบสวิสที่น่าสนใจบางประการในภาษาฝรั่งเศส
ความแตกต่างและลักษณะเด่น:
-
ระบบตัวเลข: เช่นเดียวกับเบลเยียม สวิตเซอร์แลนด์ใช้ระบบฐาน-10 สำหรับ 70, 80, 90 ในภาษาฝรั่งเศส ดังนั้นคุณจะได้ยิน septante (70) และ nonante (90) โดยทั่วไปในภาษาฝรั่งเศสสวิส สำหรับ 80 คำที่ใช้ขึ้นอยู่กับรัฐ: ในบางแห่งพวกเขาพูดว่า huitante (80) ในที่อื่น (เช่น เจนีวา) พวกเขาอาจยังใช้ quatre-vingts (คำว่า octante เลิกใช้ไปแล้ว) การใช้ soixante-dix หรือ quatre-vingt-dix ในสวิตเซอร์แลนด์จะทำให้คุณดูเป็นชาวต่างชาติ – ชาวสวิสเลือกใช้ septante และ nonante อย่างสม่ำเสมอ การนับเลขอย่างมีตรรกะนี้สอดคล้องกับวิธีที่คุณพูด 40, 50, 60 (ไม่ต้องคำนวณแปลกๆ!)
-
คำศัพท์: ภาษาฝรั่งเศสแบบสวิสมีชุดคำศัพท์เฉพาะถิ่น of its own ซึ่งมักเรียกว่า Helvetisms หลายคำ use ร่วมกับภาษาฝรั่งเศสแบบเบลเยียม (เช่น ชื่อมื้ออาหาร déjeuner/dîner/souper สำหรับสามมื้อ) อีกตัวอย่างหนึ่ง: คำสวิสสำหรับ โทรศัพท์มือถือ ที่มีชื่อเสียงคือ natel (คำที่มาจากชื่อแบรนด์เก่า) ในขณะที่ภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานนิยมใช้ téléphone portable วงเวียน (ทางแยกวงกลม) มักเรียกว่า giratoire ในภาษาฝรั่งเศสแบบสวิส (ฝรั่งเศสใช้ rond-point) ปากกา อาจเป็น un stylo แต่ชาวสวิสอาจพูดว่า un bic อย่างไม่เป็นทางการ (เหมือนชาวเบลเยียม) ชาวสวิสยังใช้ bienvenu เพื่อหมายถึง “ยินดีต้อนรับ” (ตอบรับคำขอบคุณ) มากกว่า de rien ซึ่งเป็นคำแปลตรงจากภาษาเยอรมัน "bitte" (การใช้แบบนี้ได้ยินในแคนาดาด้วย) และถ้าคุณได้รับเชิญไปกินฟองดูแบบสวิส เจ้าภาพอาจพูดว่า "Moi, je vous dis bon appetit et bonnard!" – ในที่นี้ bonnard หมายถึง “เยี่ยม/อร่อย” (คำสแลงสวิสสำหรับ “ดี” หรือ bien)
-
การออกเสียงและสำเนียง: สำเนียงฝรั่งเศสแบบสวิสมักถูกรับรู้ว่า ช้ากว่าและไพเราะกว่า งานวิจัยพบว่าผู้พูดภาษาฝรั่งเศสแบบสวิสอาจพูดช้ากว่าเล็กน้อย (บางคนว่า ~15% ช้ากว่า) เมื่อเทียบกับชาวปารีส นอกจากนี้ยังมีความแตกต่างด้านจังหวะ: ภาษาฝรั่งเศสแบบสวิสมักเน้นพยางค์รองสุดท้ายของคำหรือวลี มากกว่าพยางค์สุดท้าย ตัวอย่างเช่น “bonjour” อาจฟังดูเหมือน BON-jour แทนที่จะเป็น bon-JOUR และ “salut” เหมือน SA-lut แทนที่จะเป็น sa-LUT สิ่งนี้ทำให้ภาษาฝรั่งเศสแบบสวิสมีทำนองเสียงแบบ “ร้องเพลง” เล็กน้อยสำหรับหูชาวฝรั่งเศส นอกจากนี้ ชาวสวิสบางคน โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบท มีเสียง R ที่ชัดเจนกว่า (สั่นหรือเสียงในลำคอหนักกว่า) กว่าภาษาฝรั่งเศสมาตรฐาน แต่โดยรวมแล้ว ความแตกต่างด้านการออกเสียงไม่มากนัก
-
ไวยากรณ์: โดยส่วนใหญ่เหมือนกับในฝรั่งเศส ลักษณะพิเศษเล็กน้อย: ในภาษาฝรั่งเศสแบบสวิสที่พูดกัน บางครั้งผู้คนใช้ “y” ในตำแหน่งที่ฝรั่งเศสไม่ใช้ ตัวอย่างเช่น แทนที่จะพูด Il l’a fait (เขาทำมัน) ชาวสวิสอาจพูดว่า Il y a fait หรือใช้ y แทนกรรมตรง: Tu prends le train? – Oui, je m’y prends. (นี่เป็นภาษาพูดที่ไม่เป็นทางการและไม่ใช่ไวยากรณ์เคร่งครัด แต่เป็นนิสัยที่สังเกตได้ซึ่งนักภาษาศาสตร์บันทึกไว้) นอกจากนี้ ภาษาฝรั่งเศสแบบสวิส เช่นเดียวกับแบบเบลเยียมและแคนาดา โดยทั่วไป เป็นทางการกว่า ในบางระดับภาษา – เช่น ใช้ vous (สรรพนามบุรุษที่สองรูปสุภาพ) บ่อยกว่า ชาวสวิสขึ้นชื่อเรื่องรูปสุภาพ
โดยสรุป ภาษาฝรั่งเศสแบบสวิสคือ “ภาษาฝรั่งเศสที่มีเอกลักษณ์” – คล้ายกับภาษาฝรั่งเศสของฝรั่งเศสมากจนมีเพียงไม่กี่คำหรือสำเนียงเล็กน้อยที่ทำให้แยกออกได้ ถ้าคุณพูด septante และ nonante ได้อย่างคล่องแคล่ว คุณก็จะกลมกลืนได้ดีในเจนีวาหรือโลซาน และใช่แล้ว เด็กสวิสดู neufante-neuf ลูกสุนัข Dalmatian เหมือนกัน ไม่ใช่ quatre-vingt-dix-neuf!
ภาษาฝรั่งเศสแบบเซเนกัล (🇸🇳 เซเนกัล)
ประวัติและการใช้งาน: ภาษาฝรั่งเศสมาถึง เซเนกัล (แอฟริกาตะวันตก) ในศตวรรษที่ 19 ผ่านการล่าอาณานิคม เซเนกัลเป็นอาณานิคมสำคัญของฝรั่งเศส (ดาการ์เป็นเมืองหลวงของแอฟริกาตะวันตกของฝรั่งเศส) และเมื่อได้รับเอกราช (1960) เซเนกัลยังคงใช้ภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาราชการ ปัจจุบันภาษาฝรั่งเศสยังคงเป็น ภาษาราชการด้านการบริหารและการศึกษา ของเซเนกัล อย่างไรก็ตาม โดยทั่วไปแล้วเป็นภาษาที่สอง – ชาวเซเนกัลส่วนใหญ่เติบโตขึ้นมาพูดภาษาพื้นเมือง (เช่น วอลอฟ, พูลาร์, เซเรอร์ ฯลฯ) และเรียนภาษาฝรั่งเศสในโรงเรียน เซเนกัลเป็นหนึ่งในประเทศที่พูดภาษาฝรั่งเศสที่ใหญ่ที่สุดในแอฟริกา โดยมีผู้พูดภาษาฝรั่งเศสประมาณ 5+ ล้านคน (ประมาณ 30% ของประชากรพูดได้อย่างคล่องแคล่ว) ที่สำคัญ ภาษาฝรั่งเศสในเซเนกัลอยู่ร่วมกับ วอลอฟ ซึ่งเป็นภาษากลางที่คนส่วนใหญ่พูด ผลลัพธ์คือภาษาฝรั่งเศสในเมืองที่มีชีวิตชีวาซึ่งได้รับอิทธิพลจากวอลอฟ
ลักษณะเด่น: ภาษาฝรั่งเศสแบบเซเนกัล ถือเป็นหนึ่งในรูปแบบมาตรฐานของ “ภาษาฝรั่งเศสแบบแอฟริกัน” ในแอฟริกาตะวันตก โดยทั่วไป ชัดเจนและ articulate มาก หลายคนกล่าวว่าชาวเซเนกัลพูดภาษาฝรั่งเศส ช้ากว่าและตั้งใจกว่า ชาวยุโรปเล็กน้อย ซึ่งอาจช่วยให้เข้าใจได้ดีขึ้น การออกเสียงมักใกล้เคียงกับภาษาฝรั่งเศสแบบปารีส แม้ว่าจะได้รับอิทธิพลจากระบบเสียงของภาษาท้องถิ่น (ตัวอย่างเช่น ผู้พูดอาจออกเสียง ‘r’ สั่นเล็กน้อยหรือออกเสียงสระบางเสียงด้วยสำเนียงแอฟริกัน) ลักษณะทั่วไปของภาษาฝรั่งเศสแบบแอฟริกัน รวมถึงในเซเนกัล คือ การใช้เสียง R แบบลิ้นกระทบ (alveolar trill) มากกว่าเสียง R แบบในลำคอของปารีส และรูปแบบทำนองเสียงบางอย่างที่สะท้อนภาษาพื้นเมือง
ปรากฏการณ์หนึ่งที่น่าสนใจคือ code-switching: ชาวเซเนกัลที่มีการศึกษามักผสมภาษาโวลอฟและภาษาฝรั่งเศสในการสนทนาปกติ อันที่จริง ภาษาฝรั่งเศสในเมืองแบบ “creolized” ที่รู้จักกันในชื่อ Franlof (ฝรั่งเศส + โวลอฟ) ถูกสังเกตโดยนักภาษาศาสตร์ตั้งแต่ทศวรรษ 1960 ในดาการ์ ตัวอย่างเช่น ชาวดาการ์อาจเริ่มประโยคเป็นภาษาฝรั่งเศสและจบด้วยวลีภาษาโวลอฟ หรือในทางกลับกัน คำภาษาโวลอฟบางคำได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของการใช้ภาษาฝรั่งเศสในท้องถิ่น คำโวลอฟที่ถูกอ้างอิงบ่อยคือ “Y’en a marre” (ซึ่งจริงๆ แล้วเป็นภาษาฝรั่งเศสแปลว่า “เบื่อแล้ว” แต่กลายเป็นสโลแกนและชื่อขบวนการ – แสดงให้เห็นว่าสำนวนฝรั่งเศสสามารถสะท้อนในท้องถิ่นได้อย่างไร) อีกตัวอย่างหนึ่ง: jaay-fondé (แปลตรงตัวว่า “ขายถั่วลิสง” ในภาษาโวลอฟ) ใช้ในเชิงตลกในภาษาฝรั่งเศสเซเนกัลเพื่อหมายถึงการ hustling หรือธุรกิจเสริม
คำศัพท์และสำนวน: คำศัพท์ภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานเป็นที่เข้าใจและใช้ แต่มีสำนวนเฉพาะตัวที่มีเอกลักษณ์ ตัวอย่างที่น่าสนใจ: ในเซเนกัล คนอาจถามสุภาพผู้หญิงว่า “C’est madame ou bien mademoiselle ?” – แปลตรงตัวว่า “เป็นมาดามหรือมาดมัวแซล?” – เพื่อสอบถามว่าเธอแต่งงานแล้วหรือไม่ คำถามนี้ (โดยพื้นฐานแล้วถามว่า Mrs. หรือ Miss) ไม่ใช่สิ่งที่คุณจะได้ยินในฝรั่งเศส (ที่ซึ่ง mademoiselle ถูกยกเลิกจากการใช้งานอย่างเป็นทางการ) แต่ในเซเนกัลเป็นวลีสุภาพที่ใช้กันทั่วไป อีกเหตุการณ์ในชีวิตประจำวันคือการใช้คำภาษาอาหรับ “inshallah” (หมายถึง "God willing") แทรกในบทสนทนาภาษาฝรั่งเศส – สะท้อนวัฒนธรรมที่นับถือศาสนาอิสลามเป็นส่วนใหญ่ ดังนั้นบางคนอาจพูดว่า On se voit demain, inshallah (“เราจะพบกันพรุ่งนี้ ถ้าพระเจ้าประสงค์”) ความมั่งคั่งหลายภาษาดังกล่าวเป็นเรื่องปกติของเซเนกัล
ในบริบททางการ – รัฐบาล สื่อ การศึกษา – ภาษาฝรั่งเศสเซเนกัลใกล้เคียงกับภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานสากล ผู้อ่านข่าวในดาการ์พูดภาษาฝรั่งเศสที่ชาวปารีสจะเห็นว่าค่อนข้างมาตรฐาน (อาจมีสำเนียงเล็กน้อย) เป็นการพูดในลักษณะไม่เป็นทางการที่กลิ่นอายท้องถิ่นโดดเด่น สิ่งสำคัญคือ เซเนกัลเป็นศูนย์กลางของ วรรณกรรมแอฟริกันที่พูดภาษาฝรั่งเศส – นักเขียนเช่น Léopold Sédar Senghor และ Mariama Bâ เขียนด้วยภาษาฝรั่งเศสวรรณกรรมชั้นสูง บางครั้งสอดแทรกสุภาษิตหรือภาพลักษณ์แอฟริกันแต่ยังคงเป็นภาษาฝรั่งเศสอย่างมาก สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าชาวเซเนกัลทำให้ภาษาฝรั่งเศสเป็นของตนเอง โดยใช้เป็นพาหนะสำหรับวัฒนธรรมของพวกเขา
สรุปได้ว่า หากคุณพูดภาษาฝรั่งเศส คุณสามารถเดินทางในเซเนกัลได้อย่างง่ายดาย – และคุณน่าจะหลงเสน่ห์สำเนียงเซเนกัลและไมตรีจิตที่พวกเขาใช้ภาษานั้น เพียงเตรียมพร้อมตอบเมื่อถูกถามว่าคุณเป็น madame ou mademoiselle 😉
ภาษาฝรั่งเศสไอวอเรียน (🇨🇮 ไอวอรีโคสต์)
ประวัติศาสตร์: ในโกตดิวัวร์ (ไอวอรีโคสต์) ภาษาฝรั่งเศสมีต้นกำเนิดแบบอาณานิคมที่คล้ายกัน ประเทศนี้เป็นอาณานิคมของฝรั่งเศสจนถึง 1960 และภาษาฝรั่งเศสยังคงเป็น ภาษาราชการและภาษากลาง ในหมู่ประชาชน 25 ล้านคน ไอวอรีโคสต์เป็นโมเสกของกลุ่มชาติพันธุ์และภาษามากกว่า 70 กลุ่ม ดังนั้นภาษาฝรั่งเศสจึงทำหน้าที่เป็นสื่อกลางในการรวมชาติในรัฐบาล สื่อ และการศึกษา อาบีจาน เมืองที่ใหญ่ที่สุด เป็นหนึ่งในเมืองที่พูดภาษาฝรั่งเศสใหญ่ที่สุดในโลก (มักถูกเรียกว่า “ปารีสแห่งแอฟริกาตะวันตก” ในยุครุ่งเรือง) อันที่จริง ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ประชากรในเขตมหานครอาบีจานมีมากกว่า 5 ล้านคนที่ใช้ภาษาฝรั่งเศสทุกวัน ทำให้ภาษาฝรั่งเศสไอวอเรียนมีอิทธิพลอย่างมาก
ความหลากหลายภายในไอวอรีโคสต์: สิ่งที่น่าสนใจคือ ภาษาฝรั่งเศสหลายระดับ coexist ในไอวอรีโคสต์ นักภาษาศาสตร์มักแยกแยะ: (1) ภาษาฝรั่งเศสไอวอเรียน ทางการหรือที่มีการศึกษา – โดยพื้นฐานแล้วเป็นภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานที่มีสำเนียงท้องถิ่นเล็กน้อย ใช้โดยผู้ที่สำเร็จการศึกษาเป็นภาษาฝรั่งเศส; (2) “français populaire” ที่ไม่เป็นทางการ – ภาษาฝรั่งเศสข้างถนนที่มีการทำให้ไวยากรณ์ง่ายขึ้นบางส่วนและการบิดเบือนแบบไอวอเรียน; และ (3) Nouchi ซึ่งเป็นคำสแลงที่มีชีวิตชีวาบนพื้นฐานภาษาฝรั่งเศสที่กำเนิดในถนนของอาบีจาน Nouchi เป็นอาร์โกต์ที่สร้างสรรค์สูงผสมภาษาฝรั่งเศสกับคำจากภาษาท้องถิ่นและแม้แต่ภาษาอังกฤษ เกิดขึ้นในหมู่เยาวชนในเมืองและเคยถูกตีตรา แต่ทุกวันนี้ค่อนข้างเป็นกระแสหลักในวัฒนธรรมป๊อปและดนตรีของไอวอรีโคสต์ อันที่จริง คำจาก Nouchi บางครั้งเข้าสู่สุนทรพจน์ของนักการเมืองหรือทีวีแห่งชาติ! (ตัวอย่างเช่น enjailler หมายถึง “ทำให้ตื่นเต้น/เพลิดเพลิน” – จากภาษาอังกฤษ “enjoy” – เริ่มต้นเป็น Nouchi และแม้แต่ประธานาธิบดีไอวอรีโคสต์ใช้ในสุนทรพจน์ทางการใน 2013: “Président, nous sommes enjaillés de toi” หมายถึง “ท่านประธานาธิบดี เรายินดีกับท่าน”)
ลักษณะทางภาษา: ในภาษาฝรั่งเศสแบบไอวอเรียนที่ผ่านการศึกษา ไวยากรณ์โดยพื้นฐานเป็นมาตรฐาน แต่หนึ่งอาจสังเกตเห็นสำเนียงที่ชัดเจน ลักษณะบางประการที่รายงานในภาษาฝรั่งเศสอาบีจาน ได้แก่: ฟรังเศส “j” (เสียง [ʒ]) มีแนวโน้มออกเสียงเหมือน “z” หรือเสียง dy มากขึ้น – ดังนั้น je (“ฉัน”) อาจฟังดูเหมือน ze หรือ dye นอกจากนี้ กลุ่มพยัญชนะบางกลุ่มที่ยากสำหรับผู้พูดชาวไอวอเรียน (เพราะภาษาท้องถิ่นหลายภาษามีโครงสร้างพยางค์ที่ง่ายกว่า) จะถูกทำให้ง่ายขึ้น ตัวอย่างคลาสสิกคือ parce que (“เพราะว่า) ในภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานออกเสียง /paʁs.kə/ ซึ่งมีพยัญชนะสามตัวติดกัน [rs(k)] ในภาษาฝรั่งเศสไอวอเรียนมักกลายเป็น "paske" หรือแม้แต่ “pake” เพื่อให้ออกเสียงง่ายขึ้น ในทำนองเดียวกัน train อาจออกเสียงว่า “térin” (แทรกสระ) การปรับเหล่านี้ทำให้ภาษาฝรั่งเศสไอวอเรียนฟังดูราบรื่นและเป็นพยางค์มากขึ้น ตัว R อาจเป็น R แบบตบหรือรัว (r) แทนที่จะเป็น R แบบออกจากลำคอของฝรั่งเศส ขึ้นอยู่กับภูมิหลังของผู้พูด
ในด้านคำศัพท์ ไอวอรีโคสต์ได้มีส่วนสนับสนุนคำสแลงมากมายให้กับแอฟริกาที่พูดภาษาฝรั่งเศส คำหลายคำแพร่หลายจนวัยรุ่นในแคเมอรูนหรือสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกก็ใช้เช่นกัน ตัวอย่างบางส่วน: garba – เดิมทีเป็นอาหารข้างทางไอวอเรียน (attieké กับทูน่า) – กลายมามีความหมายว่าอาหารข้างทางราคาถูกใด ๆ ในบางบริบท Gnanhi (ออกเสียงประมาณ nyan-hee) หมายถึง “คนโง่” ในนูชี Djo (เพื่อน/ผู้ชาย) La go (ผู้หญิง) สำหรับแฟนสาว แม้แต่คำว่า go สำหรับผู้หญิง (จากภาษาอังกฤษ “girl”) Choco หมายถึงคนร่ำรวยหรือคนที่โอ้อวด (จาก chocolat สื่อถึงคนที่ถูกตามใจ) Boucan (แปลตามตัวว่า “เสียงอึกทึก/เสียงดัง”) ในการใช้แบบไอวอเรียนหมายถึงงานปาร์ตี้ที่ฉูดฉาดหรือพฤติกรรมอวดดี – faire boucan และแน่นอน Nouchi เองก็ให้ชื่อกับภาษาถิ่นข้างถนน (เดิมหมายถึง “มีด” สื่อถึงสิ่งคมกริบ/ทันสมัย)
สำนวนไอวอเรียนที่น่ารักสำนวนหนึ่งในภาษาฝรั่งเศสในชีวิตประจำวันคือ “Faut pas fâcher!” (อย่าโกรธ!) ชาวไอวอเรียน sprinkles “faut pas…” (ไม่จำเป็นต้อง…) ในแบบที่เป็นมิตร นอกจากนี้ยังมีแนวโน้มใช้ “prendre” (เอา) ในตำแหน่งที่ภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานอาจใช้คำกริยาอื่น ตัวอย่าง il a pris malin สำหรับ “เขาทำตัวฉลาด” (แปลตามตัวว่าเอาฉลาด)
เพื่อแสดงให้เห็นสามระดับของภาษาฝรั่งเศสไอวอเรียน นี่คือตัวอย่างจากอาบีจานสำหรับ “ผู้หญิงขโมยเงินฉัน”:
- ทางการ: La fille m’a subtilisé mon argent. (ภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานสมบูรณ์แบบ อาจเป็นทางการทางศัพท์เล็กน้อย)
- ภาษาพูด: Fille-là a prend mon l’argent. (สังเกต “-là” ที่ตามหลังคำนามเหมือนในภาษาแอฟริกันเพื่อบอกว่า “ผู้หญิงคนนั้น” และ a prend ที่ไม่เป็นมาตรฐานแทน a pris)
- นูชี: La go a momo mon pia. (“ผู้หญิงคว้าเงินสดฉันไป” ในสแลงข้างถนน; momo = ขโมย, pia = เงิน, go = ผู้หญิง)
ทั้งสามมีความหมายโดยพื้นฐานเหมือนกัน – แสดงช่วงของภาษาฝรั่งเศสในโกตดิวัวร์ ผู้พูดสามารถสลับระหว่างระดับภาษาเหล่านี้ได้ตามบริบท
อิทธิพลและสรุป: ภาษาฝรั่งเศสของไอวอรีโคสต์มีอิทธิพลในแอฟริกาตะวันตก “Français populaire africain” – ภาษาฝรั่งเศสแพนแอฟริกันแบบง่ายประเภทหนึ่ง – กล่าวกันว่าได้รับแรงบันดาลใจส่วนใหญ่จากภาษาฝรั่งเศสภาษาพูดไอวอเรียน เนื่องจากอิทธิพลทางวัฒนธรรมของไอวอรีโคสต์ สำหรับผู้มาเยือน หากคุณพูดภาษาฝรั่งเศส คุณจะสื่อสารได้ดี เพียงเตรียมพร้อมสำหรับภาษารูปแบบที่มีชีวิตชีวาและมีสีสันในสถานการณ์ไม่เป็นทางการ และถ้ามีคนเรียกคุณว่า *mon ché (ย่อจาก mon cher – “ที่รักของฉัน”) อย่าแปลกใจ; ชาวไอวอเรียนอบอุ่นในการทักทาย มักใช้คำอย่าง ma chère, mon frère, la famille ในการสนทนาแม้กับคนรู้จักใหม่
ภาษาฝรั่งเศสแคเมอรูน (🇨🇲 แคเมอรูน)
ประวัติศาสตร์: สถานการณ์ทางภาษาของแคเมอรูนมีเอกลักษณ์ ถูกอาณานิคมโดยเยอรมนีในปลายศตวรรษที่ 19 จากนั้นถูกแบ่งระหว่างฝรั่งเศสและอังกฤษหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ด้วยเหตุนี้ แคเมอรูนสมัยใหม่จึงมีภาษาราชการสองภาษา: ฝรั่งเศสและอังกฤษ ภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาหลักในประมาณ 80% ของประเทศ (ภูมิภาคที่พูดภาษาฝรั่งเศสซึ่งเดิมอยู่ภายใต้อาณัติฝรั่งเศส) ในขณะที่ภาษาอังกฤษใช้ในบางส่วนทางตะวันตก (เขตเดิมของอังกฤษ) ด้วยประชากรมากกว่า 25 ล้านคนและภาษาท้องถิ่นมากกว่า 200 ภาษา ภาษากลางของแคเมอรูนในหลายพื้นที่คือภาษาฝรั่งเศส ภาษาฝรั่งเศสแคเมอรูน จึงพัฒนาขึ้นในหม้อหลอมหลายภาษา ได้รับอิทธิพลไม่เพียงจากภาษาแอฟริกันพื้นเมืองเท่านั้น แต่ยังจากภาษาอังกฤษ (เนื่องจากความเป็นสองภาษาราชการ) และแม้แต่จากภาษาอังกฤษพิดจินแคเมอรูน
ลักษณะเฉพาะ: ภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานที่สอนในโรงเรียนใช้ในบริบททางการ แต่ตามท้องถนน ชาวแคเมอรูนมีภาษาฝรั่งเศสที่สร้างสรรค์มาก ปรากฏการณ์ที่พูดถึงกันมากที่สุดอาจเป็น “Camfranglais” – คำผสมจาก Cameroon + français + anglais Camfranglais โดยพื้นฐานแล้วเป็นภาษาไฮบริดของ ภาษาเยาวชนในเมืองที่ผสมผสานฝรั่งเศส อังกฤษ พิดจิน และภาษาท้องถิ่นแอฟริกัน ไม่ใช่ภาษาถิ่นของฝรั่งเศสอย่างเคร่งครัด แต่เป็นศัพท์แสงที่ใช้ไวยากรณ์ฝรั่งเศสเป็นส่วนใหญ่พร้อมการสลับรหัสอย่างหนัก ตัวอย่างเช่น: “Tu go où?” (คุณไปไหน?) แทนที่จะเป็นภาษาฝรั่งเศส Tu vas où ? “On va all back au mboa.” (เราจะกลับประเทศกันทั้งหมด) โดยที่ all back มาจากภาษาอังกฤษ และ mboa เป็นคำสแลงจากภาษาดัวลา แปลว่า “บ้าน” “Je wanda” สำหรับ Ça m’étonne (“ฉันประหลาดใจ” – wanda มาจากพิดจินไนจีเรีย “wonder”) “Il fimba à mon cousin” สำหรับ Il ressemble à mon cousin (“เขาดูเหมือนลูกพี่ลูกน้องของฉัน” fimba มาจากภาษาฟูลานี fimban “คล้าย”) อย่างที่เห็น ประโยคสามารถสลับไปมาระหว่างคำฝรั่งเศสและไม่ใช่ฝรั่งเศส แต่โดยทั่วไปตามไวยากรณ์ฝรั่งเศส Camfranglais กำเนิดในหมู่นักศึกษาในทศวรรษ 1970 และได้แพร่หลายผ่านดนตรี (โดยเฉพาะมาคอสซาและฮิปฮอป) และชีวิตประจำวัน มันพัฒนาอยู่ตลอดเวลา – โดยพื้นฐานแล้วเป็นสแลงในเมืองสมัยใหม่
นอกเหนือจาก Camfranglais แม้แต่ภาษาฝรั่งเศสแคเมอรูนที่มาตรฐานกว่าก็มีลักษณะเฉพาะบางอย่าง มีแนวโน้มที่จะใช้ nous (เรา) บ่อยกว่า on สำหรับบุรุษที่หนึ่งพหูพจน์ คำศัพท์บางคำ: dégrasser ในแคเมอรูนหมายถึง “หางานหรือดิ้นรนหาเงิน” (ไม่ใช่ความหมายมาตรฐานในภาษาฝรั่งเศส) พวกเขายังใช้ causer เพื่อหมายถึง “พูดคุย” มากกว่าแค่ “ทำให้เกิด” การยืมจากภาษาท้องถิ่น เสริมสร้างคลังศัพท์ – เช่น un njangi คือกลุ่มออมทรัพย์หมุนเวียน (จากคำท้องถิ่น) ภาษาฝรั่งเศสที่พูดในแคเมอรูนมักรวม การแปลตรงจากสำนวนอังกฤษหรือพิดจิน เนื่องจากสภาพแวดล้อมสองภาษา ตัวอย่างเช่น ชาวแคเมอรูนอาจพูดว่า “Je suis off” เพื่อหมายถึง “ฉันเลิกงาน/ไม่ได้ทำงานตอนนี้” (การแปลตรงจากภาษาอังกฤษ)
การออกเสียง: ภาษาฝรั่งเศสแคเมอรูนโดยทั่วไปออกเสียงตามพยางค์ (แต่ละพยางค์ออกเสียงชัดเจน) เสียง R ของฝรั่งเศสที่นี่อาจเป็นเสียงรัวหรือกึ่งกลาง อิทธิพลของวรรณยุกต์จากภาษาท้องถิ่นทำให้รูปแบบทำนองเสียงแตกต่างได้ – บางครั้งประโยคภาษาฝรั่งเศสมีเสียงขึ้นลงคล้ายกับรูปแบบภาษาบาสซาหรือเบตี แต่โดยรวมแล้ว ภาษาฝรั่งเศสแคเมอรูนเป็นที่เข้าใจได้สำหรับผู้พูดภาษาฝรั่งเศสอื่นๆ โดยเฉพาะในสถานการณ์ทางการ มักเป็น สแลงและสำนวนท้องถิ่น ที่ทำให้สับสน
แคเมอรูนถูกเรียกว่า “แอฟริกาย่อส่วน” – ภาษาฝรั่งเศสของที่นี่ก็เป็น โลกย่อของภาษาฝรั่งเศสทั่วโลก เช่นกัน ผสมผสานองค์ประกอบจากหลากหลายภาษา อย่าแปลกใจถ้าชาวแคเมอรูนทักคุณด้วยการผสมฝรั่งเศสและอังกฤษ: “Bonjour, mon frère, how ça va?” – มันเป็นส่วนหนึ่งของพรมภาษาศาสตร์ Camfranglais โดยเฉพาะถูกใช้โดยคนหนุ่มสาวเกือบเหมือนรหัสลับ; ถ้าคุณไม่รู้ศัพท์แสง tu ne vas rien comprendre o! (คุณจะไม่เข้าใจอะไรเลย o! เป็นคำอุทานพิดจินแอฟริกาตะวันตกทั่วไป)
ภาษาฝรั่งเศสแอลจีเรีย (🇩🇿 แอลจีเรีย)
ประวัติและสถานะ: แอลจีเรียมีความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งและซับซ้อนกับภาษาฝรั่งเศส ถูกฝรั่งเศสยึดครองใน 1830 แอลจีเรียถูกถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของฝรั่งเศสจริงๆ (ไม่ใช่แค่ดินแดนอาณานิคม) เป็นเวลา 130 ปี ภายใน 1960 มีชาวฝรั่งเศสยุโรปประมาณหนึ่งล้านคนอาศัยอยู่ในแอลจีเรีย และคนท้องถิ่นจำนวนมากได้รับการศึกษาเป็นภาษาฝรั่งเศส หลังได้รับเอกราชใน 1962 ภาษาอาหรับ กลายเป็นภาษาราชการเพียงภาษาเดียว และมีความพยายามที่จะ ทำให้เป็นอาหรับ ทางการศึกษาและการบริหาร อย่างไรก็ตาม ภาษาฝรั่งเศสไม่เคยหายไป – มันยังคงเป็นภาษากลางของการศึกษาชั้นสูง วิทยาศาสตร์ และสื่อสิ่งพิมพ์จำนวนมาก ปัจจุบัน แอลจีเรียเป็นประเทศที่พูดภาษาฝรั่งเศสใหญ่เป็นอันดับสองของโลกตามจำนวนผู้พูด (รองจากฝรั่งเศสเอง) แม้ตัวเลขที่แน่นอนจะแตกต่างกัน ประมาณครึ่งหนึ่งของประชากร 45 ล้านคนของแอลจีเรียมีความสามารถบางอย่างในภาษาฝรั่งเศส และส่วนสำคัญเป็นผู้พูดภาษาฝรั่งเศสเต็มตัว ที่น่าสังเกตคือ ภาษาฝรั่งเศสในแอลจีเรียไม่มีสถานะทางการ แต่มีอยู่ทุกหนทุกแห่งในทางปฏิบัติ: มหาวิทยาลัยสอนเป็นภาษาฝรั่งเศส เว็บไซต์และเอกสารราชการจำนวนมากเป็นภาษาฝรั่งเศส และชาวแอลจีเรียที่ได้รับการศึกษาเกือบทั้งหมดเป็นสองภาษา (หรือสามภาษารวมภาษาเบอร์เบอร์) ภาษาฝรั่งเศสมักเป็น ภาษาแรกของชนชั้นสูงในเมือง และเป็น ภาษาที่สองที่แข็งแกร่งสำหรับประชากรทั่วไป
คุณลักษณะ: ภาษาฝรั่งเศสแบบแอลจีเรีย ที่ใช้พูดในชีวิตประจำวันได้รับอิทธิพลอย่างมากจากการสลับภาษา (code-switching) กับ ภาษาอาหรับแอลจีเรีย (ดาริจา) และในระดับหนึ่งกับ ภาษาเบอร์เบอร์ เป็นเรื่องปกติที่จะได้ยินประโยคที่เริ่มต้นด้วยภาษาหนึ่งและจบลงอีกภาษาหนึ่ง ตัวอย่างเช่น: “Je vais à la maktaba pour acheter quelques livres.” ในที่นี้ maktaba เป็นคำภาษาอาหรับที่แปลว่าร้านหนังสือ ถูกแทรกเข้าไปในประโยคภาษาฝรั่งเศส (“ฉันจะไปร้านหนังสือเพื่อซื้อหนังสือสักสองสามเล่ม”) การผสมเช่นนี้ราบรื่นสำหรับผู้พูดชาวแอลจีเรีย คำยืมภาษาอาหรับหรือการแปลตรงตัวจำนวนมากปรากฏในภาษาฝรั่งเศสที่ไม่เป็นทางการ คำอุทานยอดนิยม “wesh” เป็นตัวอย่างที่ดี Wesh? มาจากภาษาอาหรับภาษาพูด (เช่น “เป็นไงบ้าง?” หรือ “นี่แน่ะ?”) และถูกใช้โดยวัยรุ่นแอลจีเรียแม้ในการสนทนาภาษาฝรั่งเศส เป็นคำทักทายหรือเพื่อเรียกความสนใจจากใครสักคน อีกคำหนึ่งคือ “kiffer” เดิมเป็นคำสแลงที่ปัจจุบันแพร่หลายในฝรั่งเศสด้วย หมายถึง “ชอบ/เพลิดเพลิน” – มาจากคำภาษาอาหรับมาเกร็บ kif (ตามตัวอักษรคือความเพลิดเพลินประเภทหนึ่งหรือสารที่ทำให้มึนเมา) การพูดว่า Je te kiffe (“ฉันชอบเธอมาก / ฉันปลื้มเธอ”) เดิมเป็นคำสแลงภาษาฝรั่งเศสแบบแอฟริกาเหนือที่กลายมาเป็นส่วนหนึ่งของภาษาฝรั่งเศสแบบยุโรป
การออกเสียง: ภาษาฝรั่งเศสแบบแอลจีเรียมีสำเนียงที่เป็นเอกลักษณ์ ชาวแอลจีเรียจำนวนมากออกเสียง R เป็น R แบบรัวลิ้นหรือกระทบ (เหมือน “rr”) ได้รับอิทธิพลจากภาษาอาหรับ (ซึ่งมี r แบบรัวลิ้น) – ต่างจาก R แบบอูวูลาร์ของภาษาฝรั่งเศส ลีลา (จังหวะ) อาจฟังดู “เมดิเตอร์เรเนียน” – คล้ายกับอิทธิพลของภาษาฝรั่งเศสทางใต้หรือภาษาอิตาลีบ้าง – โดยมี การเน้นพยางค์บางพยางค์และทำนองเสียงที่ไพเราะ มากขึ้นเล็กน้อย ตัวอย่างเช่น ผู้พูดชาวแอลจีเรียอาจเน้นท้ายประโยคคำถามเล็กน้อยหรือใช้น้ำเสียงขึ้นสูงที่ชาวปารีสอาจไม่ใช้ ลักษณะอีกประการหนึ่ง: สระบางตัวในคำภาษาฝรั่งเศสอาจออกเสียงด้วยกลิ่นอายภาษาอาหรับ เช่น เสียง u หรือการแยกความแตกต่างระหว่างสระเสียงสั้นและเสียงยาว แต่โดยรวมแล้ว ชาวแอลจีเรียที่พูดภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานสามารถเข้าใจได้ สำเนียงเป็นเพียงสิ่งที่ระบุได้
การใช้งาน: น่าสนใจที่ ภาษาฝรั่งเศสมีสถานะที่ค่อนข้างย้อนแย้งในแอลจีเรีย ด้านหนึ่ง บางครั้งมันถูกมองด้วยความระแวง (มรดกจากลัทธิล่าอาณานิยม – ถูกเรียกว่า “la langue du colonisateur” โดยผู้ยึดถือความบริสุทธิ์ทางภาษา) อีกด้านหนึ่ง มันขาดไม่ได้ในหลายแวดวงและถูกรับมาอย่างเป็นปฏิบัติจริง ดังนั้นคุณจะพบว่าภาษาฝรั่งเศสแบบไม่เป็นทางการในชีวิตประจำวันของแอลจีเรียอาจถูกโรยด้วยภาษาอาหรับถิ่นและพูดกันอย่างอิสระมาก ในขณะที่ในสถานการณ์ที่เป็นทางการ (การประชุมทางธุรกิจ การประชุมวิชาการ) ชาวแอลจีเรียที่มีการศึกษาเปลี่ยนไปใช้ภาษาฝรั่งเศสนานาชาติที่ขัดเกลาอย่างดีได้
ตัวอย่าง: นักศึกษาแอลจีเรียอาจพูดเป็นภาษาฝรั่งเศสว่า: “J’ai zhri le cours de maths, c’était facile” – ในที่นี้ zhri (บางครั้งเขียนว่า j’rai) เป็นรูปแบบหนึ่งของ j’ai rien (ฉันไม่มีอะไรเลย) ที่ออกเสียงด้วยสำเนียงแอลจีเรีย หมายถึง “ฉันพบว่าคลาสคณิตศาสตร์ง่าย” (ตามตัวอักษร “ฉันได้อะไร (ที่ยาก) จากคลาสคณิตศาสตร์มาไม่มีเลย”) คำว่า “bled” (เดิมเป็นภาษาฝรั่งเศสแปลว่า “หมู่บ้าน/ชนบท”) ได้เข้าสู่คำสแลงภาษาฝรั่งเศสผ่านชาวแอฟริกาเหนือเพื่อหมายถึงบ้านเกิดหรือถิ่นทุรกันดาร (เช่น Il est parti au bled – เขากลับบ้านเกิดไปแล้ว) และแน่นอน วัยรุ่นแอลจีเรียที่พูดภาษาฝรั่งเศสอาจใส่ “yaa ni” หรือ “walou” (หมายถึง “ไม่มีอะไร” ในภาษาอาหรับ) ที่พบได้ทั่วไปเพื่อเน้นย้ำ
โดยสรุป ภาษาฝรั่งเศสในแอลจีเรียเป็น ความจริงในชีวิตประจำวัน สำหรับผู้คนหลายล้าน คน อยู่ร่วมกับภาษาอาหรับในสภาพแวดล้อมแบบทวิภาษา (diglossia) หากคุณพูดภาษาฝรั่งเศสและไปเยือนแอลเจียร์ คุณจะสามารถสื่อสารได้อย่างกว้างขวาง – เพียงแต่อย่าแปลกใจถ้าผู้คนเปลี่ยนไปพูดภาษาอาหรับกลางประโยค มันเป็นส่วนหนึ่งของการเต้นรำทางภาษา สำหรับชาวแอลจีเรียจำนวนมาก ภาษาฝรั่งเศสเป็นแทบจะภาษาแม่ – แต่เป็นภาษาที่พวกเขาทำให้เป็นแอลจีเรียอย่างมีเอกลักษณ์ด้วยการผสมผสานกับอัตลักษณ์อื่นๆ ของพวกเขา
ภาษาฝรั่งเศสแบบโมร็อกโก (🇲🇦 โมร็อกโก)
ประวัติและบทบาท: โมร็อกโกเป็นรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส (และสเปน) ตั้งแต่ 1912 จนถึง 1956 เมื่อได้รับเอกราช โมร็อกโกประกาศให้ภาษาอาหรับเป็นภาษาราชการเพียงภาษาเดียว (และเมื่อเร็วๆ นี้รวมถึงเบอร์เบอร์/อามาซิกด้วย) อย่างไรก็ตาม ภาษาฝรั่งเศสยังคงมีสถานะแข็งแกร่ง มันทำหน้าที่เป็น ภาษาที่สองอย่างไม่เป็นทางการ ซึ่งสำคัญมากในทางพาณิชย์ วิทยาศาสตร์ และการศึกษาระดับอุดมศึกษา หากแอลจีเรียเป็นประเทศที่ใช้ภาษาฝรั่งเศสมากเป็นอันดับสอง โมร็อกโกก็ไม่ห่างไกลนัก – ประมาณหนึ่งในสามของประชากร 38 ล้านคนของโมร็อกโกมีความสามารถในภาษาฝรั่งเศส ที่น่าสังเกตคือ ภาษาฝรั่งเศสมักเป็น ภาษาของชนชั้นสูงและชนชั้นในเมือง – ชาวโมร็อกโกที่มีการศึกษาจำนวนมากเป็นผู้พูดสองภาษาในภาษาฝรั่งเศสและภาษาอาหรับโดยพื้นฐาน เดินไปตามถนนในคาซาบลังกาหรือราบัต คุณจะได้ยินภาษาฝรั่งเศสทุกหนแห่ง แม้มักจะปะปนกับภาษาอาหรับ
ลักษณะเฉพาะ: ภาษาฝรั่งเศสโมร็อกโก มีความคล้ายคลึงกับภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานมากทั้งในด้านโครงสร้างและระดับทางการ ความแตกต่างจะปรากฏในภาษาพูดที่ไม่เป็นทางการและการออกเสียง ภาษาอาหรับโมร็อกโก (ดารีจา) มีอิทธิพลต่อวิธีการพูดภาษาฝรั่งเศสแบบสบายๆ ตัวอย่างเช่น ชาวโมร็อกโกอาจคงเสียง "qa" ที่ออกจากลำคอแบบอาหรับเมื่อออกเสียงคำภาษาฝรั่งเศสที่มี "q" หรือ "k" แบบหนัก เสียง R ในภาษาฝรั่งเศสอาจเป็นเสียงที่เกิดจากลำคอเหมือนในฝรั่งเศสหรือบางครั้งเป็นเสียงลิ้นกระทบ (ขึ้นอยู่กับภูมิหลังของผู้พูด – ชาวโมร็อกโกที่พูดภาษาฝรั่งเศสเป็นหลักจะใช้ [ʁ] แบบฝรั่งเศส ส่วนผู้ที่พูดภาษาอาหรับเป็นส่วนใหญ่ก็อาจติดเสียง [r] แบบอาหรับมาด้วย)
การสลับรหัสภาษา แพร่หลายเช่นเดียวกับในแอลจีเรีย รูปแบบที่พบบ่อยคือประโยคภาษาฝรั่งเศสที่มีคำเติมภาษาอาหรับหรือกลับกัน ตัวอย่างเช่น “Franchement, ma femme elle veut, uhm… walou!” – “พูดตรงๆ นะ เมียผมอยากได้… เอ่อ… ไม่มีอะไรเลย!” ในที่นี้ walou (“ไม่มีอะไร”) เป็นคำสแลงอาหรับที่มักใช้ในภาษาฝรั่งเศสโมร็อกโก สำนวนภาษาอาหรับโมร็อกโกเช่น inshallah (ถ้าพระเจ้าประสงค์), hamdulillah (สรรเสริญพระเจ้า), b’saha (ไชโย/ขอให้สนุก กล่าวหลังมื้ออาหารหรือเมื่อมีคนซื้อของใหม่ หมายถึง “เพื่อสุขภาพของคุณ”) ปรากฏบ่อยครั้งในการสนทนาภาษาฝรั่งเศส
มีสำนวนภาษาฝรั่งเศสโมร็อกโกที่มีเอกลักษณ์เฉพาะซึ่งโดยพื้นฐานแล้วเป็นการแปลจากภาษาอาหรับ ตัวอย่างหนึ่ง: ในภาษาอาหรับโมร็อกโกอาจพูดว่า “ma-aandi manchouf” สำหรับ “ฉันไม่มีหน้าจะไปพบ (ใคร)” หมายถึง “ฉันละอายที่จะเผชิญหน้ากับพวกเขา” ในแวดวงภาษาฝรั่งเศสโมร็อกโก คุณอาจได้ยิน “Je n’ai pas de visage pour le voir.” มันเป็นการแปลสำนวนอาหรับเป็นภาษาฝรั่งเศสโดยตรง – เจ้าของภาษาฝรั่งเศสจากปารีสอาจรู้สึกว่าโครงสร้างนั้นแปลก แต่ชาวโมร็อกโกเข้าใจได้ อีกตัวอย่าง: “C’est bon, safi” – safi เป็นภาษาอาหรับหมายถึง “พอแล้ว/แค่นั้น” และพวกเขามักพูด safi แม้ขณะพูดภาษาฝรั่งเศสเพื่อหมายถึง “โอเค พอแล้ว/เรียบร้อย”
ลักษณะเฉพาะของการออกเสียง: สำเนียงภาษาฝรั่งเศสโมร็อกโก สำหรับหูที่ผ่านการฝึกฝนแล้ว มีจุดบอกใบ้บางอย่าง ตัวอย่างเช่น ชาวโมร็อกโกบางคนออกเสียง “p” เป็น “b” (เนื่องจากภาษาอาหรับดั้งเดิมไม่มีเสียง “p”) – แม้ว่าปัจจุบันจะพบได้น้อยลงในหมู่ผู้พูดที่มีการศึกษา คุณอาจยังได้ยินคนรุ่นเก่าพูด *le banane แทน la panane สำหรับ la panne (ตัวอย่างแบบตลก) นอกจากนี้ การเน้นเสียง มีแนวโน้มตกที่พยางค์สุดท้ายอย่างสม่ำเสมอมากกว่า (เหมือนภาษาฝรั่งเศส) แต่บางครั้งก็หนักกว่า เนื่องจากภาษาอาหรับโมร็อกโกเน้นพยางค์บางพยางค์อย่างหนัก จึงอาจมีผลต่อเนื่องทำให้ภาษาฝรั่งเศสโมร็อกโกฟังดูสั้นห้วนหรือเน้นหนักกว่าเล็กน้อย
ลักษณะที่น่าสนใจอย่างหนึ่งในโมร็อกโก (และทั่วภาษาฝรั่งเศสมาเกร็บ) คือการใช้ กาลสมบูรณ์ (perfect tense) ในภาษาฝรั่งเศสในตำแหน่งที่ภาษาฝรั่งเศสยุโรปอาจใช้กาลปัจจุบัน ตัวอย่างเช่น การพูดว่า “ฉันอาศัยอยู่ที่นี่มา 5 ปี” ภาษาฝรั่งเศสในฝรั่งเศสจะใช้กาลปัจจุบัน: J’habite ici depuis 5 ans. ชาวโมร็อกโก (แปลโครงสร้างอาหรับโดยตรง) อาจพูดว่า “J’ai habité ici depuis 5 ans.” สิ่งนี้ถือว่าไม่มาตรฐาน แต่พบได้บ่อยในภาษาพูด – สะท้อนว่าภาษาอังกฤษทำอย่างไร (“I have lived here for 5 years”) และภาษาอาหรับอาจสื่อความหมายอย่างไร
การใช้ในสังคม: ภาษาฝรั่งเศสในโมร็อกโกเป็นภาษาของธุรกิจ การทูต และสถาบันอุดมศึกษา มหาวิทยาลัยสอนหลายหลักสูตรเป็นภาษาฝรั่งเศส (โดยเฉพาะวิทยาศาสตร์) กระทรวงต่างๆ ของรัฐบาลมักใช้ภาษาฝรั่งเศสภายในและในเอกสาร (แม้ว่าอย่างเป็นทางการพวกเขาต้องใช้ภาษาอาหรับ – ความเป็นจริงบางครั้งก็แตกต่างออกไป) ผลลัพธ์คือชาวโมร็อกโกหลายคนสลับระดับความเป็นทางการ เมื่ออยู่บ้านกับครอบครัวพวกเขาอาจพูดผสมระหว่างดารีจาและฝรั่งเศส ที่ทำงานพวกเขาอาจใช้ภาษาฝรั่งเศสที่เป็นทางการมากขึ้น
หมายเหตุเชิงเปรียบเทียบ: ชาวโมร็อกโกบางครั้งพูดว่าภาษาฝรั่งเศสของพวกเขาเข้าใจง่ายกว่าภาษาฝรั่งเศสที่พูดเร็วปรื๋อของชาวแอฟริกาตะวันตกบางกลุ่ม แท้จริงแล้ว ภาษาฝรั่งเศสมาเกร็บโดยทั่วไปเข้าใจได้ค่อนข้างดี สำหรับชาวยุโรป ไวยากรณ์ยังคงเป็นมาตรฐานไม่มากก็น้อย และอัตราการพูดอยู่ในระดับปานกลาง ความแตกต่างหลักคือการแทรกคำศัพท์จากภาษาอาหรับและสำเนียงบางอย่าง ดังนั้นนักท่องเที่ยวจากฝรั่งเศสในโมร็อกโกอาจรู้สึกสบายใจทางภาษาได้มากกว่าผู้ที่อยู่ในควิเบกหรือไอวอรีโคสต์ เป็นต้น
หากคุณพบว่าตัวเองอยู่ในโมร็อกโกและคุณพูดภาษาฝรั่งเศสได้ คุณจะเดินทางได้อย่างราบรื่นในเมืองต่างๆ ชาวโมร็อกโกจะชื่นชมถ้าคุณโรยภาษาฝรั่งเศสของคุณด้วย s’il vous plaît และ merci และคุณจะได้ยิน shukran, afak (ภาษาอาหรับโมร็อกโกหมายถึงกรุณา) หรือ merci bzef (ขอบคุณมาก – bzef หมายถึงมาก) กลับมาแน่นอน มันเป็นการผสมผสานภาษาที่มหัศจรรย์ซึ่งสะท้อนประวัติศาสตร์ของโมร็อกโกในฐานะทางแยกของอารยธรรม
ภาษาฝรั่งเศสตูนิเซีย (🇹🇳 ตูนิเซีย)
ประวัติและบริบท: ตูนิเซียอยู่ภายใต้การอารักขาของฝรั่งเศสตั้งแต่ 1881 ถึง 1956 เช่นเดียวกับโมร็อกโก ตูนิเซียเกิดขึ้นโดยมีภาษาอาหรับเป็นภาษาราชการ แต่ภาษาฝรั่งเศสยังคงหยั่งรากลึกในด้านการบริหารและการศึกษา ตูนิเซียมักถูกกล่าวถึงว่าเป็นประเทศที่ใช้ภาษาฝรั่งเศสเข้มข้น – มีประชากรน้อยกว่า (ประมาณ 12 ล้านคน) แต่มีสัดส่วนผู้พูดภาษาฝรั่งเศสสูง ในศตวรรษที่ 20 ชนชั้นนำตูนิเซียได้รับการศึกษาเป็นภาษาฝรั่งเศส และแม้หลังจากนโยบายการทำให้เป็นอาหรับ ภาษาฝรั่งเศสยังคงเป็นภาษาหลักในภาคส่วนต่างๆ เช่น อุดมศึกษา สาขาเทคนิค และการท่องเที่ยว ทุกวันนี้ ภาษาฝรั่งเศสในตูนิเซียเป็นภาษาที่สองที่แข็งแกร่ง: ประมาณ 63% ของชาวตูนิเซียรายงานว่าพูดภาษาฝรั่งเศส มีการใช้ทุกวัน โดยเฉพาะในเมือง
ลักษณะเฉพาะ: ภาษาฝรั่งเศสตูนิเซียไม่ได้แตกต่างจากภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานมากนักในด้านไวยากรณ์ – ความแตกต่างส่วนใหญ่อยู่ที่สำเนียงและคำศัพท์ เราสามารถมองภาษาฝรั่งเศสตูนิเซียเป็นส่วนหนึ่งของภาษาฝรั่งเศสมาเกร็บที่ต่อเนื่องกัน ชาวตูนิเซียผสมภาษาอาหรับตูนิเซีย (ดาริจา) เข้ากับภาษาฝรั่งเศสอย่างไม่เป็นทางการมากมาย อาจจะมากกว่าที่โมร็อกโกด้วยซ้ำ เพราะตูนิเซียมีความเป็นเนื้อเดียวกันทางภาษาค่อนข้างสูง (เกือบทุกคนพูดดาริจาเป็นภาษาแม่ โดยมีชนกลุ่มน้อยเบอร์เบอร์เล็กๆ ทางใต้) ดังนั้นบทสนทนาทั่วไปในตูนิสอาจเป็นโมเสก: “On se voit demain, inshallah – mala I’ll call you, d’accord?” โดยที่ mala เป็นคำเติมเฉพาะของตูนิเซีย (หมายถึง “ดังนั้น/แล้ว”) ที่แทรกเข้ามาในประโยคภาษาฝรั่งเศสได้ทันที
อิทธิพล: ตูนิเซียยังได้รับอิทธิพลจากอิตาลีอย่างมีนัยสำคัญ (ก่อนการปกครองของฝรั่งเศส มีชาวอิตาลีอาศัยอยู่ในตูนิสจำนวนมาก) คุณอาจพบคำยืมอิตาลีบ้างในภาษาฝรั่งเศสตูนิเซีย ตัวอย่างเช่น ciao เป็นที่นิยมพอๆ กับ salut สำหรับการกล่าวลาในหมู่เพื่อนฝูง ผู้สูงอายุบางคน โดยเฉพาะตามชายฝั่ง ใช้คำอิตาลีในภาษาฝรั่งเศสของพวกเขา แต่นี่เป็นเพียงส่วนน้อย ลักษณะสำคัญคืออิทธิพลของอาหรับ
การออกเสียง: ผู้พูดภาษาฝรั่งเศสตูนิเซียมักมีสำเนียงฝรั่งเศสที่ “เบากว่า” เมื่อเทียบกับชาวแอลจีเรีย – บางคนกล่าวว่าออกเสียงใกล้เคียงกับภาษาฝรั่งเศสยุโรปมากกว่า เสียง R ยังอาจมีการม้วนเล็กน้อย แต่ชาวตูนิเซียจำนวนมากใช้เสียง [ʁ] แบบฝรั่งเศสในการพูดอย่างเป็นทางการ เอกลักษณ์อย่างหนึ่งคือการออกเสียงตัวอักษร “q” หรือเสียง “qa”: ชาวตูนิเซียมักออกเสียง qu- ในภาษาฝรั่งเศส (เช่นใน qui, quoi) เป็น [k] แข็ง (เนื่องจากภาษาถิ่นอาหรับของพวกเขาออกเสียง qaf เป็น [q] หรือ [ɡ] ต่างจากโมร็อกโกที่ทำให้อ่อนลง) ดังนั้นบางครั้ง quoi อาจออกมาเสียงคมชัดมาก นอกจากนี้ เช่นเดียวกับที่อื่นในมาเกร็บ สระเสียงสั้นอาจออกเสียงด้วยเสียงชวาประสาน หากพยัญชนะควบกล้ำยาก: club อาจฟังดูเหมือน “cul-up” แต่สิ่งเหล่านี้เป็นรายละเอียดปลีกย่อย
คำศัพท์: คำฝรั่งเศสบางคำมีความหมายเฉพาะถิ่น ตัวอย่างเช่น ในตูนิเซีย bonjour สามารถใช้ได้แม้ในตอนเย็นมากเป็นคำทักทายทั่วไป (ในขณะที่ชาวฝรั่งเศสอาจเปลี่ยนไปใช้ bonsoir) นอกจากนี้ ชาวตูนิเซียมักใช้ s’il te plaît ในความหมายว่า “เชิญเลย” คล้ายกับชาวเบลเยียม (อาจเนื่องมาจากการแปลตรงจากภาษาอาหรับ “itha bess”) วลีเด่นของตูนิเซียคือ “yatik saha” (จริงๆ แล้วเป็นภาษาอาหรับ) หมายถึง “ขอให้สิ่งนั้นให้สุขภาพแก่คุณ” – มักกล่าวเมื่อให้สิ่งของแก่ใครสักคนหรือหลังจากที่ใครทำบุญคุณ คุณอาจได้ยินชาวตูนิเซียพูดสิ่งนี้กลางประโยคภาษาฝรั่งเศส – “Tiens, j’ai fini les papiers pour toi, yatik saha.” ยังมีคำแปลตรงตลกๆ: passer une belle journée (ใช้เวลาทั้งวันอย่างดี) เป็นมาตรฐาน แต่ชาวตูนิเซียบางครั้งพูดว่า “passer la nuit blanche” เพื่อหมายถึงการนอนไม่หลับตลอดทั้งคืน ซึ่งเป็นการแปลตรงจากภาษาอาหรับ yisahar ในภาษาฝรั่งเศสมาตรฐาน nuit blanche เป็นสำนวนสำหรับคืนที่นอนไม่หลับ ดังนั้นอันนี้จึงตรงกันจริงๆ
การใช้งาน: ภาษาฝรั่งเศสในตูนิเซียมักถูกอธิบายว่าใช้ตามความเคยชินในหลายด้าน มีช่วงหลังได้รับเอกราชที่ภาษาอาหรับได้รับการส่งเสริมอย่างแข็งขันในด้านการบริหาร แต่แม้เว็บไซต์ของรัฐบาลในตูนิเซียทุกวันนี้มักมีเวอร์ชันภาษาฝรั่งเศส ชาวตูนิเซียที่มีการศึกษาอาจเขียนบนโซเชียลมีเดียโดยผสมภาษาถิ่นตูนิเซีย (ในอักษรอาหรับหรือแม้แต่อักษรละติน) กับภาษาฝรั่งเศส
ความแตกต่างสนุกๆ: ชาวตูนิเซีย (เช่นเดียวกับชาวโมร็อกโกและแอลจีเรีย) มักพูดกับฝูงชนหรือรับโทรศัพท์ด้วยการพูดว่า “Allô, salam alaikom” หรือ “bonsoir, asslama” – ผสมคำทักทายฝรั่งเศสและอาหรับ Asslama (จาก assalama) เป็นคำตูนิเซียสำหรับ “สวัสดี” การผสมผสานอันอบอุ่นนี้เป็นเอกลักษณ์ของตูนิเซียอย่างมาก
สรุปแล้ว ภาษาฝรั่งเศสตูนิเซียมีชีวิตชีวาแต่ไม่ได้แตกต่างอย่างมากจากภาษาฝรั่งเศสอื่นๆ ในมาเกร็บ ผู้พูดภาษาฝรั่งเศสจากปารีสอาจพบว่าชาวตูนิเซียพูดภาษาฝรั่งเศสด้วยน้ำเสียงที่ "เมดิเตอร์เรเนียน" มากกว่าเล็กน้อยและมีวลีอาหรับเจือปน แต่โดยทั่วไปก็ค่อนข้างมาตรฐาน อันที่จริง ระบบการศึกษาของตูนิเซียจนกระทั่งเมื่อไม่นานมานี้สอนหลายวิชาเป็นภาษาฝรั่งเศส ดังนั้นชาวตูนิเซียที่มีการศึกษาสามารถพูดภาษาฝรั่งเศสแบบนานาชาติได้อย่างคล่องแคล่วเมื่อจำเป็น แต่ในหมู่พวกเขาเอง ชาวตูนิเซียผสมผสานและดัดแปลงสองภาษานี้ได้อย่างง่ายดาย
(หมายเหตุเสริม: ภาษาถิ่นอาหรับตูนิเซีย ยังยืมคำภาษาฝรั่งเศสจำนวนมาก – ดังนั้นการแลกเปลี่ยนจึงเป็นสองทาง เป็นเรื่องปกติที่จะได้ยินประโยคภาษาอาหรับตูนิเซียที่เต็มไปด้วยคำนามภาษาฝรั่งเศสที่ผันตามไวยากรณ์อาหรับ ปฏิสัมพันธ์ระหว่างภาษาฝรั่งเศสและตูนิเซียเป็นความจริงประจำวัน ทำให้ตูนิเซียเป็นสภาพแวดล้อมสองภาษาที่แท้จริง)
ภูมิภาคและภาษาถิ่นที่พูดภาษาฝรั่งเศสอื่นๆ
ภาษาฝรั่งเศสเป็น ภาษาระดับโลก อย่างแท้จริง และภาษาถิ่นที่อธิบายข้างต้นเป็นเพียงส่วนเลือกเท่านั้น ยังมีอีกหลายสถานที่ที่พูดภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาแม่หรือเป็นภาษาราชการ แต่ละแห่งมีเรื่องราวของตัวเอง ในส่วนนี้ เราจะกล่าวถึงภูมิภาคอื่นๆ อีกเล็กน้อยเพื่อให้การท่องเที่ยวของเราสมบูรณ์:
แคริบเบียนฝรั่งเศสและทวีปอเมริกา
ในแคริบเบียน มีหลายเกาะที่พูดภาษาฝรั่งเศส เฮติ เป็นตัวอย่างสำคัญ – มีภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาราชการ (ควบคู่กับครีโอลเฮติ) ชาวเฮติส่วนใหญ่พูดครีโอลเป็นภาษาแม่ แต่ภาษาฝรั่งเศสเฮติใช้ในรัฐบาล การศึกษา และสื่อ ภาษาฝรั่งเศสเฮติคล้ายกับภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานมาก ความแตกต่างหลักที่สังเกตได้คือน้ำเสียงที่ละเอียดอ่อนซึ่งได้รับอิทธิพลจากครีโอล ตัวอย่างเช่น ผู้พูดภาษาฝรั่งเศสเฮติมักมีสำเนียงพลิ้วที่ชัดเจน – แต่ความเข้าใจร่วมกันกับผู้พูดภาษาฝรั่งเศสอื่นไม่มีปัญหา คนฝรั่งเศสจากแผ่นดินใหญ่อาจเพียงสังเกตเห็นทำนองที่แตกต่างในภาษาฝรั่งเศสเฮติ (ความแตกต่างหนึ่ง: 'r' โดยทั่วไปออกเสียงเหมือนในภาษาฝรั่งเศสมาตรฐาน ไม่ใช่เสียงรัว – ภาษาฝรั่งเศสเฮติฟังดูใกล้เคียงกับภาษาฝรั่งเศสยุโรปมากกว่าภาษาฝรั่งเศสควิเบก) ในด้านคำศัพท์ ชาวเฮติที่มีการศึกษาใช้มาตรฐานภาษาฝรั่งเศสนานาชาติ แม้ว่าระดับภาษาพูดในชีวิตประจำวันอาจยืมคำครีโอลบางคำ
พื้นที่แคริบเบียนอื่นๆ: เกาะมาร์ตินีก กวาเดอลูป และเฟรนช์เกียนาในอเมริกาใต้เป็นจังหวัดโพ้นทะเลของฝรั่งเศสจริงๆ ดังนั้นภาษาฝรั่งเศสที่พูดที่นั่นโดยพื้นฐานแล้วคือภาษาฝรั่งเศสแผ่นดินใหญ่ที่สอนผ่านระบบโรงเรียนฝรั่งเศส อย่างไรก็ตาม คนท้องถิ่นยังพูดครีโอลที่อิงภาษาฝรั่งเศสอย่างไม่เป็นทางการ ตัวอย่างเช่น ในมาร์ตินีก คนอาจสลับระหว่างภาษาฝรั่งเศส (ซึ่งอาจมีกลิ่นอายแคริบเบียนในสำเนียง) และครีโอลแอนทิลลีสขึ้นอยู่กับบริบท สำเนียงของภาษาฝรั่งเศสในหมู่เกาะฝรั่งเศสมีความเป็นดนตรีและมีศัพท์เฉพาะท้องถิ่นบางคำ (บางคนเรียกความหลากหลายนี้ว่า "français régional des Antilles") ยังคงค่อนข้างใกล้เคียงกับภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานโดยมีลักษณะแปลกๆ ที่ได้รับอิทธิพลจากครีโอลในการออกเสียง (เช่น สระนาสิกออกเสียงแตกต่างกันเล็กน้อย)
ในเฟรนช์เกียนา ภูมิภาคบนชายฝั่งตอนเหนือของอเมริกาใต้ ภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาราชการและใช้ในโรงเรียนและการบริหาร (เป็นส่วนหนึ่งของฝรั่งเศส) ภาษาฝรั่งเศสที่พูดในเกียนามีอิทธิพลจากครีโอลและชุมชนพื้นเมืองและผู้อพยพจำนวนมากที่นั่น (เป็นสถานที่ที่มีหลายชาติพันธุ์มาก) แต่ในทางการเป็นภาษาฝรั่งเศสมาตรฐาน
การย้ายไปยัง อเมริกาเหนือ นอกควิเบก: มีชุมชนที่พูดภาษาฝรั่งเศสที่มีชื่อเสียงในสหรัฐอเมริกา ตัวอย่างเช่น ภาษาฝรั่งเศสหลุยเซียนา (มักเรียกว่าภาษาฝรั่งเศสเคจัน) มีคนพูดในรัฐหลุยเซียนา ภาษาถิ่นนี้สืบเชื้อสายมาจากภาษาฝรั่งเศสของผู้ตั้งถิ่นฐานชาวอคาเดียน (ซึ่งมาจากแคนาดา) และจากภาษาฝรั่งเศสอาณานิคมด้วย ภาษาฝรั่งเศสหลุยเซียนา ยังคงรักษาคำภาษาฝรั่งเศสเก่าไว้บางคำและรับคำอื่นๆ จากภาษาอังกฤษและภาษาสเปน ตัวอย่างเช่น ผู้พูดเคจันอาจพูดว่า “J’suis allé à la boutique hier” สำหรับ “ฉันไปร้านเมื่อวานนี้” โดยที่ boutique ในภาษาเคจันสามารถหมายถึงร้านใดก็ได้ (ไม่ใช่แค่ร้านหรูหราเหมือนในฝรั่งเศส) การออกเสียงแตกต่างอย่างเห็นได้ชัด – je อาจฟังดูเหมือน “juh” หรือ “shi” และจังหวะการพูดก็เป็นเอกลักษณ์ แม้ว่าภาษาฝรั่งเศสหลุยเซียนาจะใกล้สูญพันธุ์ (ภาษาอังกฤษเข้ามาแทนที่ส่วนใหญ่) แต่ก็มีความพยายามในการฟื้นฟู และมีสถานะร่วมอย่างเป็นทางการในหลุยเซียนา นักภาษาศาสตร์ตั้งข้อสังเกตว่าภาษาฝรั่งเศสเคจันเป็นภาษาถิ่นของภาษาฝรั่งเศสโดยพื้นฐาน สามารถเข้าใจกันได้กับภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานหากมีความอดทนสักหน่อย แม้ว่าหูที่ไม่คุ้นเคยอาจฟังดู “บ้านนอก” (ยังมีความแตกต่างทางไวยากรณ์บางประการ – เช่น ใช้ ça บ่อย: ça va venir hier หมายถึง “มันเกิดขึ้นเมื่อวานนี้” แปลตรงตัวว่า “นั่นมาเมื่อวานนี้”) นอกจากนี้ยังมี ภาษาฝรั่งเศสนิวอิงแลนด์ ในบางส่วนของเมน นิวแฮมป์เชียร์ และเวอร์มอนต์ ซึ่งใกล้เคียงกับภาษาฝรั่งเศสควิเบกมาก
นอกจากนี้ ภาษาครีโอลฝรั่งเศส ยังถูกพูดในบางสถานที่ (เช่น ครีโอลเฮติ ครีโอลมอริเชียส ครีโอลเซเชลลัวส์ เป็นต้น) แต่สิ่งเหล่านี้เป็นภาษาที่แตกต่างกันทางไวยากรณ์ (แม้ว่าคำศัพท์ส่วนใหญ่จะเป็นภาษาฝรั่งเศส) เราจะไม่เจาะลึกเรื่องครีโอลมากนักเนื่องจากจุดเน้นคือภาษาถิ่นของภาษาฝรั่งเศสเอง แต่ก็ควรตระหนักว่าในหลายภูมิภาค (แคริบเบียน มหาสมุทรอินเดีย) ประชากรอาจพูดครีโอลที่บ้านและสลับไปใช้ภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานในสถานการณ์ที่เป็นทางการ ซึ่งเป็นการนำทางระหว่างสองภาษา “ฝรั่งเศส” อย่างมีประสิทธิภาพ
แอฟริกา (นอกเหนือจากที่กล่าวถึง) และมหาสมุทรอินเดีย
เราได้พูดคุยเกี่ยวกับประเทศแอฟริกาบางประเทศ (เซเนกัล โกตดิวัวร์ แคเมอรูน แอลจีเรีย โมร็อกโก ตูนิเซีย) แต่ ภาษาฝรั่งเศสในแอฟริกา ครอบคลุมกว้างไกลกว่านั้นมาก แอฟริกาเป็นบ้านของ ผู้พูดภาษาฝรั่งเศสส่วนใหญ่ทั่วโลก (ประมาณ 60% และกำลังเติบโต) ใน แอฟริกาตะวันตกและแอฟริกากลาง ภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาราชการในกว่า 20 ประเทศ – รวมถึง มาลี กินี บูร์กินาฟาโซ ไนเจอร์ โตโก เบนิน สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (DRC) สาธารณรัฐคองโก กาบอง สาธารณรัฐแอฟริกากลาง ชาด และอื่นๆ แต่ละประเทศเหล่านี้มีลักษณะเฉพาะของภาษาฝรั่งเศสในท้องถิ่น
-
ใน DRC ตัวอย่างเช่น ภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาราชการ และลิงกาลา สวาฮีลี ชิลูบา และคิกองโกเป็นภาษาประจำชาติ ภาษาฝรั่งเศสคองโก (โดยเฉพาะในกินชาซา) ได้รวมคำจากภาษาลิงกาลา ตัวอย่าง: “Merci mingi” เป็นวิธีทั่วไปในการกล่าว “ขอบคุณมาก” ใน DRC – merci (ภาษาฝรั่งเศส) ตามด้วย mingi (“มาก” ในภาษาลิงกาลา) นอกจากนี้ อิทธิพลของเบลเยียม (เนื่องจาก DRC เป็นอาณานิคมของเบลเยียม) ปรากฏให้เห็น: พวกเขาพูด “bic” สำหรับปากกา (และยังมีสำนวน “casser le bic” – แปลตรงตัวว่า “ทำปากกาแตก” – หมายถึงเลิกเรียน เนื่องจากปากกา Bic มีอยู่ทั่วไปในโรงเรียน) การออกเสียงในคองโกอาจแตกต่างกัน ตัวอย่างเช่น “dix” (สิบ) อาจออกเสียงเป็น [dzis] โดยมีเสียง dz เล็กน้อย ภาษาฝรั่งเศสในกินชาซามีลักษณะทางสัทศาสตร์ที่เป็นเอกลักษณ์บางอย่างเช่นนั้น (เนื่องจากอิทธิพลจากภาษาท้องถิ่น) แต่ยังคงเข้าใจได้ เป็นเรื่องน่าสนใจที่ กินชาซาตอนนี้เป็นเมืองที่พูดภาษาฝรั่งเศสที่ใหญ่ที่สุดในโลก แซงหน้าปารีสในด้านประชากร – ซึ่งเป็นเครื่องเตือนใจถึงความสำคัญของแอฟริกาในแวดวง Francophone
-
ใน แอฟริกาตะวันออก ประเทศอย่าง มาดากัสการ์ รวันดา บุรุนดี จิบูตี ก็ใช้ภาษาฝรั่งเศส ภาษาฝรั่งเศสของมาดากัสการ์ได้รับอิทธิพลจากภาษามาลากาซี ภาษาฝรั่งเศสของรวันดาและบุรุนดีมีร่องรอยของผู้พูดจำนวนมากที่เรียนเป็นภาษาที่สอง (และที่น่าสนใจคือ หลังการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในรวันดา อิทธิพลของภาษาฝรั่งเศสลดลงเพื่อสนับสนุนภาษาอังกฤษ แต่ภาษาฝรั่งเศสยังคงถูกพูดโดยส่วนหนึ่ง) เซเชลส์ และ มอริเชียส ในมหาสมุทรอินเดียใช้ภาษาฝรั่งเศสร่วมกับครีโอลและอังกฤษ – ภาษาฝรั่งเศสของพวกเขาใกล้เคียงกับมาตรฐาน แม้ว่าคนท้องถิ่นจะสลับรหัสกับครีโอลบ่อยครั้ง
ใน มหาสมุทรอินเดีย เรอูว์นีียง และ มายอต เป็นส่วนหนึ่งของฝรั่งเศสโดยสมบูรณ์ ดังนั้นภาษาฝรั่งเศสจึงเป็นภาษาแม่ของผู้คนส่วนใหญ่ที่นั่น ภาษาฝรั่งเศสแบบเรอูว์นีียง มีการปรับเปลี่ยนเฉพาะถิ่นเล็กน้อย เช่น ผู้พูดบางคนที่มีอายุมากออกเสียง /r/ เป็น [w] ดังนั้นคำว่า rouge (สีแดง) อาจฟังดูเหมือน “wouge” นอกจากนี้ การเชื่อมเสียง (liaison คือการเชื่อมพยัญชนะท้ายคำกับคำถัดไป) มักถูกละทิ้งในภาษาฝรั่งเศสแบบเรอูว์นีียงที่ไม่เป็นทางการ ดังนั้น les amis อาจพูดว่า “lé ami” (ในขณะที่ภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานออกเสียง “z” คั่นกลาง) สิ่งเหล่านี้เป็นอิทธิพลจากภาษาครีโอลท้องถิ่น แต่ชาวเรอูว์นีียงคนใดก็สามารถพูดภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานได้เช่นกัน (โดยเฉพาะในสถานการณ์ที่เป็นทางการ) เนื่องจากภาษานี้ผสานรวมอยู่ในสาธารณรัฐฝรั่งเศสอย่างสมบูรณ์
มอริเชียส และ เซเชลส์: พวกเขามีภาษาครีโอลที่สืบทอดจากฝรั่งเศส (โมริเซียนและเซเซลวา) ซึ่งคนส่วนใหญ่พูด แต่ภาษาฝรั่งเศสเองก็มีผู้พูดและเข้าใจเป็นจำนวนมาก ภาษาฝรั่งเศสที่พูดที่นั่นอาจฟังดูค่อนข้างล้าสมัยสำหรับชาวยุโรป (อาจเป็นเพราะบางสำนวนหยุดนิ่งไปตั้งแต่ยุคอาณานิคม) ตัวอย่างเช่น ชาวมอริเชียสอาจยังใช้ mademoiselle ได้ง่ายๆ กับหญิงสาว (ในขณะที่ในฝรั่งเศสปัจจุบันใช้น้อยลง) พวกเขาอาจพูด la monnaie เพื่อหมายถึง “เงินทอน (เหรียญ)” เหมือนในฝรั่งเศส แต่ก็ใช้ ti-l’argent (เงินเล็กน้อย) ในภาษาครีโอลด้วย มีการผสมผสานกัน
ใน แอฟริกาเหนือ นอกเหนือจากแอลจีเรีย/โมร็อกโก/ตูนิเซีย มอริเตเนีย ก็ใช้ภาษาฝรั่งเศสเช่นกัน (แม้อาหรับจะเป็นภาษาหลัก) และที่น่าสนใจคือ อียิปต์ ในอดีตเคยมีภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาที่มีเกียรติในศตวรรษที่ 19/ต้นศตวรรษที่ 20 ในหมู่ชนชั้นสูง – ปัจจุบันไม่มากนัก แม้ว่าชาวอียิปต์ที่มีการศึกษาหลายคนจะรู้ภาษาฝรั่งเศสบ้าง
เอเชียและแปซิฟิก
เอเชีย: มรดกของภาษาฝรั่งเศสในเอเชียส่วนใหญ่ผูกพันกับอดีตอินโดจีนของฝรั่งเศส เวียดนาม ลาว กัมพูชา ล้วนมีชุมชนผู้พูดภาษาฝรั่งเศส ในยุคอาณานิคม ภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาของการบริหารและการศึกษาสำหรับชนชั้นสูง หลังการได้รับเอกราช (กลางศตวรรษที่ 20) และเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่ตามมา ภาษาฝรั่งเศสลดบทบาทลงในการใช้ชีวิตประจำวันในประเทศเหล่านี้ ถูกบดบังด้วยภาษาท้องถิ่นและภาษาอังกฤษ/รัสเซีย อย่างไรก็ตาม กัมพูชาและลาว ยังใช้ภาษาฝรั่งเศสในบางหน้าที่ทางการและเป็นภาษาที่สอง ใน ลาว ภาษาฝรั่งเศสยังคงเป็นภาษาทางการทูตและชนกลุ่มน้อยจำนวนมาก (โดยเฉพาะคนรุ่นเก่าและผู้มีการศึกษา) พูดได้ – ภาษาฝรั่งเศสไม่เคยถูกแทนที่อย่างสมบูรณ์ในลาว ใน เวียดนาม การใช้ภาษาฝรั่งเศสลดลงอย่างรวดเร็วหลังทศวรรษ 1970 แต่ก็มีความสนใจฟื้นตัวเล็กน้อย อาจมีชาวเวียดนามราว 5% (มักเป็นผู้สูงอายุหรือในบางอาชีพ) ที่มีความสามารถทางภาษา ภาษาฝรั่งเศสที่พูดในอินโดจีนในอดีตมีกลิ่นอายท้องถิ่นบ้าง เช่น ภาษาฝรั่งเศสแบบเวียดนามเก่ามีคำศัพท์บางคำสำหรับสภาพจริงในท้องถิ่น (เช่น madame มักถูกใช้เรียกหญิงที่แต่งงานแล้วทุกคน แม้ในบริบทเวียดนาม หรือคำบางคำสำหรับอาหาร/พืชถูกยืมมาใช้) ปัจจุบัน คนรุ่นใหม่ในประเทศเหล่านั้นอาจเรียนภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาต่างประเทศในโรงเรียน แต่ภาษาอังกฤษมักเป็นที่นิยมมากกว่า
ขอกล่าวถึงเป็นพิเศษ: เลบานอน ในตะวันออกกลาง เลบานอนอยู่ภายใต้อาณัติของฝรั่งเศสหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่งจนถึง 1943 ภาษาฝรั่งเศสหยั่งรากลึกจนทุกวันนี้ชาวเลบานอนจำนวนมากพูดภาษาฝรั่งเศสได้คล่อง และเป็นเรื่องปกติที่จะสลับสามภาษาระหว่างอาหรับ ฝรั่งเศส และอังกฤษในเบรุต ภาษาฝรั่งเศสแบบเลบานอน ไม่ต่างจากภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานมากนัก ยกเว้นสำเนียง (ผู้พูดชาวเลบานอนมีสำเนียงเลแวนต์ที่ได้ยินชัด) และการแปลตรงตัวบางส่วนจากภาษาอาหรับในสำนวน ตัวอย่างเช่น ชาวเลบานอนอาจพูดว่า “Ça fait un hoooour!” เลียนแบบการเน้นเกินจริงในภาษาอาหรับสำหรับ “นานมากแล้ว” (ลากเสียงคำ) แต่โดยส่วนใหญ่เป็นมาตรฐาน – เลบานอนมีภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาทางการมาเป็นเวลานาน (จนถึง 1941) และชนชั้นที่มีการศึกษายังคงรักษาไว้ สื่อเลบานอนมักใช้ภาษาฝรั่งเศส แม้แต่เพลงชาติเดิมก็เขียนเป็นภาษาฝรั่งเศส ดังนั้นเลบานอนจึงยังคงเป็นป้อมปราการของ francophone ในตะวันออกกลาง
แปซิฟิก: เรามี ดินแดนฝรั่งเศสสามแห่งในแปซิฟิก ที่น่าสนใจ: เฟรนช์โปลินีเซีย นิวแคลิโดเนีย และวาลิสแอนด์ฟูตูนา ในสถานที่เหล่านี้ ภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาทางการและมีผู้พูดอย่างแพร่หลาย แต่ก็อยู่ร่วมกับภาษาโปลินีเซียนหรือเมลานีเซียน
-
เฟรนช์โพลินีเซีย (ตาฮีตีและหมู่เกาะโดยรอบ) – ภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาราชการและมีคนพูดเป็นส่วนใหญ่ (ไม่ว่าจะเป็นภาษาแรกหรือภาษาที่สอง) ที่น่าสนใจคือ รูปแบบภาษาฝรั่งเศสท้องถิ่นได้พัฒนาขึ้นในตาฮีตี ซึ่งมักเรียกกันว่า ภาษาฝรั่งเศสตาฮีตี สิ่งนี้เกิดขึ้นจากการติดต่อระหว่างผู้พูดภาษาตาฮีตีพื้นเมืองกับภาษาฝรั่งเศส มันเป็น ความต่อเนื่องตั้งแต่ภาษาฝรั่งเศสที่ใกล้เคียงมาตรฐานไปจนถึงภาษาฝรั่งเศสที่ได้รับอิทธิพลจากตาฮีตีอย่างหนัก คุณลักษณะบางประการ: การละคำนำหน้านาม, การใช้คำตาฮีตี, การผันกริยาแบบง่าย ตัวอย่างเช่น ผู้พูดภาษาฝรั่งเศสตาฮีตีอาจพูดว่า “To’u mère i travailler” (ผสมระหว่างภาษาฝรั่งเศส ma mère travaille กับโครงสร้างตาฮีตี) ในทางสัทวิทยา ภาษาตาฮีตีมีพยัญชนะเพียง 10 เสียง ดังนั้นผู้พูดภาษาฝรั่งเศสตาฮีตีจึงมีแนวโน้มออกเสียงคำภาษาฝรั่งเศสในแบบที่เรียบง่าย – เช่น très อาจออกมาเป็น téresi พร้อมสระเพิ่มเติม นอกจากนี้ เสียงกักเส้นเสียง ที่พบได้ทั่วไปในภาษากลุ่มโพลินีเซียสามารถส่งผลต่อการออกเสียงภาษาฝรั่งเศสได้ ตามการศึกษาของนักภาษาศาสตร์ Susan Love ภาษาฝรั่งเศสตาฮีตี มีคุณลักษณะที่มั่นคงซึ่งทำให้แตกต่างจากภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานในด้านคำศัพท์ เสียง และแม้แต่ลำดับคำ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากเฟรนช์โพลินีเซียเป็นระบบการศึกษาภายใต้ฝรั่งเศส ผู้คนจึงเรียนรู้ภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานด้วย ดังนั้นคนท้องถิ่นมักเชี่ยวชาญทั้งภาษาฝรั่งเศสแบบพูดที่ไม่เป็นทางการซึ่งมีกลิ่นอายตาฮีตีและภาษาฝรั่งเศสแบบทางการ มันคล้ายกับความต่อเนื่องของภาษาครีโอล แม้ว่าภาษาฝรั่งเศสตาฮีตีไม่ใช่ภาษาครีโอลโดยตัวมันเอง (เนื่องจากภาษาฝรั่งเศสและตาฮีตีถูกใช้เคียงคู่กัน) ความแปลกที่น่าสนใจ: ผู้พูดภาษาฝรั่งเศสตาฮีตีบางคนใช้ ia (จากภาษาตาฮีตี) เป็นอนุภาคในลักษณะที่ภาษาฝรั่งเศสไม่ได้ทำ – เช่น การเริ่มต้นข้อความบางอย่างด้วย ia ora na (สวัสดี) หรือ ia สำหรับ “ขอให้...” ในคำอวยพร ไม่ว่าอย่างไรก็ตาม หากคุณไปเยือนโบราโบราหรือตาฮีตี คุณสามารถพูดภาษาฝรั่งเศสและเป็นที่เข้าใจได้; เพียงรู้ว่าในหมู่พวกเขาเองคนท้องถิ่นอาจพูดภาษาฝรั่งเศสที่ผสมผสานอย่างมั่งคั่งกับสำนวนและสำเนียงตาฮีตี
-
นิวแคลิโดเนีย (ดินแดนของฝรั่งเศสในเมลานีเซีย) – ภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาแม่ของประชากรส่วนใหญ่ในปัจจุบัน (โดยเฉพาะผู้ที่มีเชื้อสายยุโรปหรือผสม ซึ่งรู้จักกันในชื่อ Caldoches) นอกจากนี้ยังเป็นภาษาที่สองสำหรับชาวคานักพื้นเมือง (ซึ่งมีภาษาตระกูลออสโตรนีเซียนของตนเอง) ภาษาฝรั่งเศสนิวแคลิโดเนีย โดยพื้นฐานแล้วเป็นภาษาฝรั่งเศสมาตรฐานที่มีคำศัพท์ท้องถิ่นบางคำ (เช่น nakamal สำหรับบาร์คาวา เป็นต้น) และคำที่เก่าหรือเป็นภาษาพูดเล็กน้อยที่สืบทอดมาจากภาษาฝรั่งเศสศตวรรษที่ 19 (เนื่องจากอาณานิคมนี้ก่อตั้งเป็นอาณานิคมทัณฑ์ในทศวรรษ 1850) คำที่น่าสังเกตคำหนึ่งคือ “le bang” หมายถึงร่มในแคลิโดเนีย (มาจากคำในภาษาท้องถิ่น) การออกเสียง: ชาวแคลิโดเนียบางคนมีสำเนียงคล้ายภาษาฝรั่งเศสที่ได้รับอิทธิพลจากภาษาอังกฤษออสเตรเลีย (เนื่องจากความใกล้ชิดและรูปแบบการเน้นเสียง) แต่โดยทั่วไปแล้ว คนฝรั่งเศสในนูเมอาาจะไม่รู้สึกถึงอุปสรรคทางภาษามากนัก
-
วานูอาตู – ไม่ใช่ดินแดนของฝรั่งเศสอีกต่อไป แต่ควรกล่าวถึง: วานูอาตู (เดิมชื่อเฮบริดีสใหม่) มีภาษาฝรั่งเศสเป็นหนึ่งในภาษาราชการ (พร้อมกับภาษาอังกฤษและบิสลามา) ที่นั่น ประชากรส่วนหนึ่ง โดยเฉพาะบนเกาะบางแห่ง พูดภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาแม่หรืออย่างคล่องแคล่ว ภาษาฝรั่งเศสของพวกเขาอาจมีสำเนียงออสโตรนีเซียนเล็กน้อยหรือคำโบราณ แต่โดยส่วนใหญ่เป็นมาตรฐาน
เพื่อสรุป นอกเหนือจากนี้ ภาษาฝรั่งเศสยังปรากฏอยู่ในพื้นที่เล็กๆ เช่น ภาษาถิ่นภูมิภาคของควิเบก (เช่น ภาษาฝรั่งเศสอะคาเดียนในแถบมาริไทม์ส), หมู่เกาะแชนเนล (ภาษาฝรั่งเศสกฎหมายเจอร์ซีย์ใช้ในศาลของเจอร์ซีย์), และแม้แต่พื้นที่เล็กๆ ในอเมริกาใต้ (เช่น ผู้สูงอายุบางคนในจังหวัดซานตาเฟของอาร์เจนตินาพูดภาษาฝรั่งเศสยุคจักรวรรดิ Napoleonic จากอาณานิคมที่ล้มเหลว!) แต่ละรูปแบบ – ไม่ว่าจะเป็น ภาษาฝรั่งเศสสวิส ที่มีเสียงไพเราะ, ภาษาฝรั่งเศสเคจัน ที่เป็นกันเอง, ภาษาฝรั่งเศสแคเมอรูน ที่ได้รับอิทธิพลแอฟริกัน หรือ ภาษาฝรั่งเศสตาฮีตี ที่เป็นครีโอล – ล้วนแสดงให้เห็นถึงความสามารถในการปรับตัวของภาษาฝรั่งเศส
แม้ว่าภาษาฝรั่งเศสอาจมี มาตรฐานการเขียนเพียงหนึ่งเดียว แต่كماที่เราได้เห็นแล้ว ความเป็นจริงของการพูดนั้นมั่งคั่งและมีหลายมิติ ตั้งแต่ปารีสถึงปอร์โตแปรงซ์ จากมอนทรีออลถึงมาร์ราเกช ภาษาฝรั่งเศสเชื่อมโยงผู้คนที่หลากหลาย ขณะเดียวกันก็ดูดซับสีสันท้องถิ่น การเดินทางทั่วโลกของภาษาฝรั่งเศสนี้ยังคงดำเนินอยู่ โดยเฉพาะในแอฟริกา ภาษาฝรั่งเศสกำลังพัฒนาแบบเรียลไทม์ด้วยคำสแลงอย่าง s'enjailler หรือ il est djoss (เขาแข็งแกร่ง, สแลงไอวอรีโคสต์) กลายเป็นบรรทัดฐานใหม่ ห่างไกลจากการเป็นสมบัติของชาติใดชาติหนึ่ง ภาษาฝรั่งเศสในปัจจุบัน "เป็นของ" ผู้พูดทุกคนทั่วโลก แต่ละชุมชนหล่อหลอมให้เข้ากับรูปแบบความคิดและวัฒนธรรมของตน C'est la vie d'une langue vivante – นั่นคือชีวิตของภาษาที่มีชีวิต การโอบรับภาษาถิ่นและความแตกต่างเหล่านี้ไม่เพียงช่วยในการสื่อสาร แต่ยังให้ข้อมูลเชิงลึกที่น่าหลงใหลเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและโลกทัศน์ พิสูจน์ว่าภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาระดับโลกที่มีเสียงหลากหลายอย่างแท้จริง
แหล่งข้อมูลเพิ่มเติมและการอ่าน
-
Organisation internationale de la Francophonie (OIF). "La langue française dans le monde 2022" (PDF)
-
Laoret Translation. "Canadian French vs. French: Key Differences You Need to Know" (Blog post)
-
Lingoda. "Swiss French vs Belgian French – What Are the Differences?" (Article)
-
Français de nos régions. "Le midi, vous déjeunez ou vous dînez ?" (Article)
-
Duolingo Blog. "A Tour of French Dialects Around the World" (Blog post)
-
Wikipedia. "Nouchi (langue)" – Ivorian urban French slang (Page)
-
University of Oxford – Adventures on the Bookshelf. "Wesh is the Word" (Article)
-
NYU Compass. "You Say Oui, I Say Waaw: The Linguistic Politics of Dakar" (Article)
-
Bauer, A. "Tahitian French: The Vernacular French of the Society Islands" (ANU open-research thesis)
