ภาษาถิ่นของภาษาโปรตุเกสทั่วโลก

โปรตุเกสเป็นภาษาตระกูลโรมานซ์ที่มีถิ่นกำเนิดบนคาบสมุทรไอบีเรีย และปัจจุบันจัดอยู่ในกลุ่มภาษาที่มีผู้พูดมากที่สุดในโลก โดยมีเจ้าของภาษาประมาณ 250 ล้านคนกระจายอยู่หลายทวีป ภาษานี้พัฒนามาจากภาษาละติน (กาลิเซีย-โปรตุเกส) ในดินแดนที่เป็นประเทศโปรตุเกสในปัจจุบันในช่วงยุคกลาง จากนั้นจึงแพร่ขยายไปยังดินแดนโพ้นทะเลในช่วงยุคแห่งการค้นพบราวคริสต์ศตวรรษที่ 15-16 นักสำรวจ นักล่าอาณานิคม และมิชชันนารีชาวโปรตุเกสได้นำภาษาของตนไปยังแอฟริกา เอเชีย และทวีปอเมริกา ก่อตั้งชุมชนตั้งแต่บราซิลจนถึงโมซัมบิกและที่อื่น ๆ เมื่อถึงกลางทศวรรษ 1500 โปรตุเกสยังกลายเป็น lingua franca ในบางส่วนของเอเชียและแอฟริกาสำหรับการค้าและการบริหาร การแพร่กระจายทั่วโลกนี้ทำให้เกิดตระกูลของภาษาถิ่น – ซึ่งผู้พูดสามารถเข้าใจกันได้ทั้งหมด แต่แต่ละถิ่นก็มีเอกลักษณ์ ประวัติศาสตร์ และการแปรรูปเฉพาะถิ่นของตนเอง ในบทความนี้ เราจะสำรวจภาษาถิ่นโปรตุเกสที่สำคัญทั่วโลก โดยพิจารณาว่าประวัติศาสตร์หลายศตวรรษและการติดต่อทางวัฒนธรรมได้หล่อหลอมความหลากหลายของภาษาถิ่นบราซิล ยุโรป แองโกลา โมซัมบิก และอื่น ๆ ของ โปรตุเกส อย่างไร พร้อมตัวอย่างความแตกต่างของแต่ละถิ่น
โปรตุเกสบราซิล (pt-BR) – ภาษาถิ่นแห่งโลกใหม่ที่เต็มไปด้วยชีวิตชีวา
ประวัติศาสตร์ในบราซิล: โปรตุเกสถูกนำมาสู่บราซิลโดยนักล่าอาณานิคมชาวโปรตุเกสในปี 1500 และหยั่งรากเป็นภาษาหลักของอาณานิคมอย่างรวดเร็ว ตลอดหลายศตวรรษ โปรตุเกสบราซิล (BP) พัฒนาในสภาวะที่ค่อนข้างโดดเดี่ยวจากยุโรป โดยได้รับอิทธิพลจากภาษาของชนพื้นเมืองและภาษาของชาวแอฟริกันที่พูดโดยชาวพื้นเมืองดั้งเดิมของบราซิลและชนชาติที่ถูกกดขี่เป็นทาส อันที่จริง คำศัพท์ของ BP ได้รับคำจากภาษาตูปี–กวารานีหลายร้อยคำสำหรับพืชและสัตว์ท้องถิ่น และคำจากภาษายูรูบาในแอฟริกาตะวันตกจำนวนมากสำหรับอาหาร ศาสนา และดนตรี ตัวอย่างเช่น abacaxi (“สับปะรด”) มาจากภาษาตูปี และ samba (ประเภทการเต้น/ดนตรี) มีต้นกำเนิดจากภาษาบันตู การผสมผสานอันอุดมสมบูรณ์ของอิทธิพลเหล่านี้ พร้อมกับคลื่นผู้อพยพชาวยุโรปและเอเชียในเวลาต่อมา ทำให้โปรตุเกสบราซิลกลายเป็นขุมสมบัติทางภาษา ปัจจุบันบราซิลเป็นบ้านของผู้พูดภาษาโปรตุเกสส่วนใหญ่ (มากกว่า 210 ล้านคน) ทำให้โปรตุเกสบราซิลมีการเข้าถึงทางวัฒนธรรมอย่างมหาศาลผ่านสื่อ ดนตรี และวรรณกรรม
ลักษณะเด่นและความแตกต่าง: ภาษาโปรตุเกสแบบบราซิลฟังดูแตกต่างอย่างชัดเจนจากภาษาโปรตุเกสแบบยุโรป โดยมีคุณสมบัติแบบ "ดนตรี" และสระเปิด – ชาวบราซิลมักออกเสียงสระอย่างเต็มที่และอ้ากว้างกว่า ในขณะที่ภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปมักลดทอนสระที่ไม่เน้นให้เป็นเสียงที่เบาลง ตัวอย่างเช่น คำว่า tarde ("ตอนบ่าย") อาจออกเสียงได้ชัดเจนเป็น [taɾ.ʤɪ] ในบราซิล เทียบกับ [tɐɾð] ที่ลดทอนมากกว่าในโปรตุเกส การพูดแบบบราซิลยังมีทำนองเสียงที่ช้ากว่าและไพเราะกว่า ในขณะที่ภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปอาจฟังดูเร็วกว่าและ "ปิด" หรือ nasal มากกว่าสำหรับหูชาวต่างชาติ การออกเสียงพยัญชนะก็แตกต่างเช่นกัน – ในสำเนียงบราซิลหลายสำเนียง "ti" และ "di" ถูกออกเสียงแบบ palatalized (ดังนั้น tia "ป้า/น้า" จึงฟังเหมือน "chee-a") และ S ท้ายพยางค์มักออกเสียงเป็น [s] หรือ [ɕ] (ยกเว้นในรีโอเดจาเนโรซึ่งใช้เสียง "sh" เหมือนโปรตุเกส) ในด้านไวยากรณ์ ภาษาโปรตุเกสแบบบราซิลได้ยอมรับการเปลี่ยนแปลงที่ทำให้เป็นกันเองและเรียบง่ายขึ้นในการใช้ประจำวัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ชาวบราซิลเลิกใช้สรรพนามบุรุษที่สองแบบสนิท tu เป็นส่วนใหญ่ – แทนที่ด้วย você (แปลตรงตัวว่า "Your Grace") ใช้สำหรับ "คุณ" ในเกือบทุกบริบท แม้แต่ในหมู่เพื่อน และกริยาจะผันในบุรุษที่สามกับ você ตัวอย่างเช่น ในขณะที่ผู้พูดภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปอาจพูดว่า "tu falas português?" ("คุณพูดภาษาโปรตุเกสหรือ?" โดยใช้ tu) ชาวบราซิลจะถามว่า "você fala português?" โดยถือว่า "คุณ" เป็น você พร้อมกริยาในบุรุษที่ 3 การเปลี่ยนแปลงนี้ยังส่งผลต่อคำแสดงความเป็นเจ้าของและรูปกริยา: ชาวยุโรปพูดว่า teu livro ("หนังสือของคุณ") กับ tu ในขณะที่ในบราซิลใช้ seu livro ชาวบราซิลยังมีแนวโน้มใช้รูป progressive gerund – estou falando ("ฉันกำลังพูด") – ในขณะที่ภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปชอบโครงสร้าง infinitive estou a falar ความแตกต่างเหล่านี้ในสรรพนาม กาลกริยา และวากยสัมพันธ์ทำให้ภาษาโปรตุเกสแบบบราซิลให้ความรู้สึกผ่อนคลายและเป็นภาษาพูดมากกว่าเมื่อเทียบกับมาตรฐานแบบยุโรป
คำศัพท์และตัวอย่าง: คำศัพท์แสดงให้เห็นความแตกต่างที่เห็นได้ชัดที่สุดบางประการระหว่างภาษาถิ่นบราซิลและยุโรป ภาษาโปรตุเกสแบบบราซิลได้สร้างคำหรือรักษาคำที่แตกต่างจากการใช้แบบยุโรปไว้ ตัวอย่างเช่น รถเมล์ คือ ônibus ในบราซิล แต่ autocarro ในโปรตุเกส โทรศัพท์มือถือ เรียกว่า celular ในบราซิล ในขณะที่ชาวยุโรปพูดว่า telemóvel สิ่งของในชีวิตประจำวันมักมีชื่อสองแบบ: ตู้เย็น คือ geladeira ในบราซิล เทียบกับ frigorífico ในภาษาโปรตุเกสแบบยุโรป เช่นเดียวกัน ปากกา อาจเป็น caneta ในทั้งสองภาษา แต่ ป้ายรถเมล์ คือ ponto de ônibus ในบราซิล และ paragem de autocarro ในโปรตุเกส ด้านล่างนี้คือตัวอย่างความแตกต่างของคำศัพท์ที่น่าสนใจบางส่วน:
- “Bus”: ônibus (บราซิล) vs. autocarro (โปรตุเกส)
- “โทรศัพท์มือถือ”: celular (บราซิล) vs. telemóvel (โปรตุเกส)
- “ตู้เย็น”: geladeira (บราซิล) vs. frigorífico (โปรตุเกส)
- “ห้องน้ำ”: banheiro (บราซิล) vs. casa de banho (โปรตุเกส)
โปรตุเกสบราซิลยังรวมคำศัพท์พื้นเมืองและคำศัพท์แอฟริกัน-บราซิลจำนวนมากไว้ด้วย คำอย่าง pipoca (“ป๊อปคอร์น”), mandioca (“มันสำปะหลัง”) และ quilombo (ชุมชนประวัติศาสตร์ของทาสที่หลบหนี) ล้วนมาจากภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรมอันเป็นเอกลักษณ์ของบราซิล แม้จะมีความแตกต่างเหล่านี้ โปรตุเกสบราซิลและโปรตุเกสยุโรปยังคงเข้าใจกันได้ โดยเฉพาะในระดับทางการ ความมีชีวิตชีวาและการเข้าถึงระดับโลกของโปรตุเกสบราซิล (ผ่านประชากรและชุมชนพลัดถิ่นของบราซิล) ทำให้มันกลายเป็นภาษาถิ่นที่มีอิทธิพลสูง – ซึ่งเป็นภาษาที่แตกต่างแต่ก็เป็นส่วนหนึ่งของตระกูลภาษาลูโซโฟนอย่างปฏิเสธไม่ได้
โปรตุเกสยุโรป (pt-PT) – มาตรฐานโลกเก่า
ประวัติศาสตร์ในโปรตุเกส: โปรตุเกสยุโรป (EP) เป็นต้นกำเนิดของภาษา – เป็นทายาทโดยตรงของภาษากาลิเซีย-โปรตุเกสยุคกลางที่พูดกันในราชอาณาจักรโปรตุเกส มันวิวัฒนาการอยู่กับที่บนขอบตะวันตกของยุโรปและถูกนำไปต่างแดนในระหว่างจักรวรรดิทางทะเลของโปรตุเกส จนถึงทุกวันนี้ โปรตุเกสยุโรป (มักเรียกว่า “โปรตุเกสภาคพื้นทวีป”) ถือเป็นบรรทัดฐานที่มีเกียรติสำหรับหลายประเทศที่พูดภาษาลูโซโฟน ภาษาถิ่นลิสบอนของโปรตุเกสเป็นรากฐานของ EP มาตรฐาน ซึ่งกำกับดูแลโดยสถาบันวิทยาศาสตร์ลิสบอน ภายในโปรตุเกสมีความแตกต่างในระดับภูมิภาค (เช่น สำเนียงที่นุ่มนวลกว่าของภาคใต้เทียบกับ “rr” ที่หนักกว่าและสระที่แตกต่างในภาคเหนือ) รวมถึงภาษาถิ่นเฉพาะของหมู่เกาะอะซอเรสและมาเดรา อย่างไรก็ตาม ความแตกต่างเหล่านี้ค่อนข้างเล็กน้อย มีมาตรฐานการเขียนที่เป็นเอกภาพมาตั้งแต่ยุคเรอเนสซองส์ ซึ่งได้รับการปรับปรุงโดยการปฏิรูปไวยากรณ์ และล่าสุดคือข้อตกลงการสะกดคำปี 1990 ที่โปรตุเกสรับมาในที่สุดในทศวรรษ 2000 ในฐานะมาตุภูมิของภาษา โปรตุเกสได้เห็นภาษาของตนถูกส่งออกไปทั่วโลก – แต่แม้ในบ้านเกิด โปรตุเกสยังคงรับอิทธิพลอย่างต่อเนื่อง (ในอดีตจากเซลติกและอาหรับ และเมื่อไม่นานมานี้จากอังกฤษและฝรั่งเศสผ่านเทคโนโลยีและวัฒนธรรม) โปรตุเกสยุโรปสมัยใหม่ภาคภูมิใจในมรดกทางภาษาของตน โดยรักษาลักษณะคลาสสิกบางประการไว้พร้อมกับสะท้อนปฏิสัมพันธ์ของโปรตุเกสกับโลก
ลักษณะเฉพาะและความแตกต่าง: ภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปมักถูกอธิบายว่ามีลักษณะ ทางสัทวิทยาที่ "ปิด" มากกว่าและพูดเร็วเมื่อเทียบกับภาษาโปรตุเกสแบบบราซิล ผู้พูดภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปมักลดเสียงหรือ ทำให้สระไร้เสียง ในพยางค์ที่ไม่เน้นเสียง ตัวอย่างเช่น คำว่า pequeno ("เล็ก") อาจฟังดูเหมือน [pᵊˈkenʊ] ในลิสบอน เทียบกับ [piˈkeno] ที่ออกเสียงครบกว่ามากในเซาเปาโล การออกเสียง เสียงเสียดแทรก (sibilants) เป็นเอกลักษณ์: ในพื้นที่ส่วนใหญ่ของโปรตุเกส (และบางส่วนของแอฟริกา) s ที่ท้ายคำออกเสียงเป็น เสียง "sh" [ʃ] ดังนั้น português จึงฟังดูเหมือน "portuguêsh" ในขณะที่ชาวบราซิลจำนวนมากจะออกเสียง "português" ด้วยเสียง [s] ธรรมดา ภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปยังนำเสียง "R" แบบจากลำคอ (เสียง [ʁ] ที่ออกจากลำคอ) มาใช้ในเขตลิสบอน คล้ายกับภาษาฝรั่งเศส ในขณะที่บางสำเนียงบราซิลยังใช้ R แบบรัวหรือแบบมีลม ในทางไวยากรณ์ ภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปคงไว้ซึ่ง ระดับความเป็นทางการ ที่มากกว่า สรรพนาม tu ("คุณ" แบบไม่เป็นทางการ) และรูปกริยาที่สัมพันธ์กันถูกใช้อย่างแพร่หลายในโปรตุเกส (เช่น tu és หมายถึง "คุณเป็น") ในขณะที่ você สงวนไว้สำหรับการกล่าวถึงอย่างสุภาพหรือเป็นทางการ ซึ่งแตกต่างจากบราซิลที่ você กลายเป็นคำทั่วไปในทุกบริบท ภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปยังใช้รูปพหูพจน์บุรุษที่สองแบบโบราณบางรูป – เช่น vós ("พวกคุณ") – ในการเขียนเชิงทางการหรือบริบทแบบดั้งเดิม แม้ว่ารูปเหล่านี้จะแทบไม่มีในบราซิล ความแตกต่างอีกประการหนึ่งคือ การวางสรรพนามกรรม: ภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปมักใช้ enclisis (การเชื่อมสรรพนามเข้ากับกริยา เช่น dá-me "ให้ฉัน" หรือแม้แต่ dá-mo "ให้มันแก่ฉัน") ในขณะที่ชาวบราซิลมักวางสรรพนามก่อนกริยา (me dá สำหรับ "ให้ฉัน") ความแตกต่างอันเป็นเอกลักษณ์คือวิธีการพูดว่า "ฝนกำลังตก": ในลิสบอนคุณจะได้ยิน está a chover ซึ่งใช้ รูป infinitive กับ "a" ในขณะที่ในริโอเป็น está chovendo ซึ่งใช้ รูป gerund ความละเอียดอ่อนเหล่านี้ทำให้ภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปฟังดูเป็นทางการหรือล้าสมัยสำหรับหูชาวบราซิล และแท้จริงแล้วภาษาโปรตุเกสในแอฟริกาได้ปฏิบัติตามธรรมเนียมแบบยุโรปเป็นส่วนใหญ่
คำศัพท์และตัวอย่าง: ภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปมีคำศัพท์ส่วนใหญ่ร่วมกับสำเนียงอื่น ๆ แต่มีทางเลือกคำและสำนวนที่โดดเด่นบางประการ บ่อยครั้งที่โปรตุเกสคงไว้ซึ่ง คำแบบคลาสสิก ในขณะที่บราซิลสร้างคำใหม่ (หรือในทางกลับกัน) ตัวอย่างเช่น รถยนต์ ในภาษาบราซิลประจำวันคือ carro แต่ในภาษาโปรตุเกสแบบยุโรป carro ก็เป็นคำทั่วไปเช่นกัน – อย่างไรก็ตาม automóvel เป็นคำที่ทางการกว่าเล็กน้อยซึ่งยังใช้ในยุโรปสำหรับ "automobile" รถไฟ คือ comboio ในโปรตุเกส เทียบกับ trem ในบราซิล ชาวยุโรปพูดว่า rapariga เพื่อหมายถึง "เด็กสาว/หญิงสาว" (คำที่เป็นกลาง) ในขณะที่ในบราซิล rapariga ถือเป็นคำดูถูก (พวกเขาใช้ moça หรือ garota แทน) "คำเพื่อนเท็จ" (false friends) เช่นนี้อาจทำให้เกิดความสับสนหรือเสียงหัวเราะได้ในบางครั้ง ด้านล่างนี้คือความแตกต่างด้านคำศัพท์ระหว่างภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปกับแบบบราซิลบางส่วน:
- “รถบัส”: autocarro (โปรตุเกส) vs. ônibus (บราซิล)
- “เด็กผู้หญิง”: rapariga (โปรตุเกส: เด็กผู้หญิง) vs. rapariga (บราซิล: คำดูถูก; ใช้ menina/garota)
- “คอมพิวเตอร์”: computador (โปรตุเกส, บราซิลก็ใช้) แต่ก็มี ordenador (โปรตุเกส, ได้รับอิทธิพลจากสเปน; บราซิลไม่ใช้ ordenador เลย)
- “เจ๋ง!”: Fixe! (คำสแลงโปรตุเกสแปลว่า “เจ๋ง/ดี”) vs. Legal! (คำสแลงบราซิลแปลว่า “เจ๋ง”)
คำศัพท์ในภาษาโปรตุเกสยุโรปได้รับอิทธิพลจากความใกล้ชิดของโปรตุเกสกับภาษายุโรปอื่นๆ โดยรับคำอย่าง bifete (คำสแลงแปลว่าสเต็ก มาจากคำอังกฤษ beefsteak แม้รูปมาตรฐานคือ bife) และ musica rap (จากดนตรี “rap” ของอังกฤษ) ขณะเดียวกัน คำที่บัญญัติขึ้นในบราซิลบางคำก็เข้าสู่โปรตุเกสผ่านวัฒนธรรมป็อป เช่น tchau (จากภาษาอิตาลี ciao ใช้ในบราซิลแปลว่า “ลาก่อน”) ปัจจุบันเป็นที่เข้าใจและใช้กันอย่างไม่เป็นทางการในโปรตุเกสควบคู่กับ adeus แบบดั้งเดิม ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ต้องขอบคุณสื่อและ ข้อตกลงการสะกดคำ รูปเขียนในโปรตุเกสและบราซิลได้บรรจบกัน (โปรตุเกสตัดอักษรเงียบออกหลายตัวเพื่อให้ตรงกับการสะกดแบบบราซิล) กระนั้น ภาษาโปรตุเกสยุโรปและบราซิลที่พูดออกมายังมีความแตกต่างชัดเจนอยู่ ทั้งนี้ ผู้พูดภาษาโปรตุเกสคนใดก็จะยืนยันว่าไม่ว่าจะพูดว่า estou a escrever หรือ estou escrevendo, autocarro หรือ ônibus แท้จริงแล้วก็คือ ภาษาโปรตุเกสภาษาเดียวกัน เพียงแต่สวมชุดประจำถิ่นต่างกันเท่านั้น
ภาษาโปรตุเกสแองโกลา (pt-AO) – โปรตุเกสพบแอฟริกา
ประวัติศาสตร์ในแองโกลา: ชาวโปรตุเกสเดินทางมาถึงแองโกลา (แอฟริกาตะวันตกเฉียงใต้) ในปลายศตวรรษที่ 15 เมื่อชาวโปรตุเกสได้ตั้งถิ่นฐานชายฝั่งและสถานีการค้า ตลอด 400 ปีแห่งการเป็นอาณานิคม โดยเฉพาะในศตวรรษที่ 19-20 ทำให้โปรตุเกสกลายเป็นภาษาของการบริหารและชีวิตในเมืองของแองโกลา หลังได้รับเอกราชในปี 1975 โปรตุเกสยังคงเป็นภาษาราชการและนับแต่นั้นมาก็กลายเป็นภาษาที่เป็น แองโกลา อย่างแท้จริง – ปัจจุบัน ชาวแองโกลามากกว่า 70% พูดโปรตุเกสที่บ้าน และเกือบครึ่งหนึ่งของประชากร (โดยเฉพาะในเมืองอย่างลูอันดา) เป็นเจ้าของภาษาดั้งเดิม แองโกลาจึงเป็นหนึ่งในประเทศที่พูดภาษาโปรตุเกสที่ใหญ่ที่สุด ที่เป็นเอกลักษณ์คือ โปรตุเกสที่นี่อยู่ร่วมกับ ภาษาบันตู หลายภาษา (เช่น คิมบุนดู อุมบุนดู คิกองโก) และการปฏิสัมพันธ์กันมาหลายทศวรรษได้หล่อหลอมสำเนียงโปรตุเกสแบบแองโกลาที่ชัดเจน ในเมืองหลวงลูอันดา โปรตุเกสได้เข้ามาแทนที่ภาษาพื้นเมืองในชีวิตประจำวันจริง ๆ ในขณะที่ในพื้นที่ชนบทหลายคนพูดเป็นภาษาที่สองควบคู่กับภาษาแม่แอฟริกัน โปรตุเกสแบบแองโกลาในขั้นต้นมีพื้นฐานจากสำเนียงโปรตุเกสตอนกลาง-ใต้ (ที่ผู้อพยพนำมา) แต่ได้พัฒนาความละเอียดอ่อนเฉพาะของตนเอง และปัจจุบันถูกกำกับโดย Academia Angolana de Letras เป็นมาตรฐานระดับชาติ หลังได้รับเอกราช สงครามกลางเมืองและการอพยพนำไปสู่อิทธิพลสองทาง: ชาวแองโกลาหลายคนใช้เวลาในโปรตุเกส (หรือบราซิล) และนำแนวโน้มภาษาใหม่ ๆ กลับมา แม้ในขณะที่สแลงท้องถิ่นของแองโกลาได้เดินทางไปต่างประเทศผ่านดนตรีและสื่อ
ลักษณะและความแตกต่าง: โดยทั่วไป การออกเสียง โปรตุเกสแบบแองโกลาใกล้เคียงกับโปรตุเกสแบบยุโรปมากกว่าแบบบราซิล เนื่องจากความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์ ชาวแองโกลาหลายคนพูดด้วยสำเนียงโปรตุเกสที่ชัดเจนและค่อนข้าง “เป็นกลาง” โดยไม่มีการลดเสียงสระอย่างหนักของโปรตุเกสลิสบอนหรือการลากเสียงแบบบราซิล อย่างไรก็ตาม สามารถได้ยินอิทธิพลจากสัทวิทยาบันตู ตัวอย่างเช่น โปรตุเกสแบบแองโกลามัก ตัด -r ท้ายคำ ในรูปกริยาไม่ผันในการพูดแบบไม่เป็นทางการ (ดังนั้น falar “พูด” อาจฟังดูเหมือน falá) โดยเฉพาะในหมู่ผู้พูดเป็นภาษาที่สอง เสียง “rr” อาจเป็นเสียงรัวลิ้นหรือเสียงจากลำคอขึ้นอยู่กับผู้พูด สระบางตัวเปิดกว้างกว่า: ชาวแองโกลามีแนวโน้มรวม â แบบปิดของยุโรป /ɐ/ กับ a – ออกเสียงทั้งสองเป็นเสียง [a] ที่เปิดกว้างกว่า ซึ่งแท้จริงแล้วทำให้เสียงสระของแองโกลาคล้ายกับบราซิลในพยางค์ที่ไม่เน้น ในลูอันดา สระประสม ei และ ou มักถูก ทำให้เป็นสระเดี่ยว (เช่น sei “ฉันรู้” ฟังดูเหมือน [sê] มากกว่า [sei]) ลักษณะเหล่านี้ทำให้โปรตุเกสแบบแองโกลามีเสียงที่เรียบลื่นและไม่ “ขาดตอน” เมื่อเทียบกับโปรตุเกสภาคพื้นทวีป ในขณะที่ยังคงไม่ใช่โทนแบบบราซิลอย่างชัดเจน
คำศัพท์และตัวอย่าง: จุดที่ภาษาโปรตุเกสแบบแองโกลาโดดเด่นที่สุดคือด้านคำศัพท์ การผสมผสานทางวัฒนธรรมหลายทศวรรษได้นำคำยืมจากภาษาถิ่นแอฟริกัน (โดยเฉพาะคิมบุนดูและอุมบุนดู) เข้าสู่การพูดในชีวิตประจำวันของชาวแองโกลา ตัวอย่างเช่น “ย่านที่ไม่เป็นทางการ” หรือสลัมในแองโกลาเรียกว่า musseque ซึ่งมาจากคิมบุนดู ขณะที่ในลิสบอนอาจเรียก bairro de lata และในรีโอเรียก favela ถั่วลิสงในแองโกลามักเรียกว่า jinguba (จากคิมบุนดู) แทนที่จะเป็น amendoim มาตรฐาน แม้แต่คำโปรตุเกสสำหรับรถบัสก็มีความเฉพาะถิ่น ชาวแองโกลาหลายคนใช้ machimbombo แทนคำว่า “รถบัส” – คำที่ใช้ร่วมกับโมซัมบิก – ขณะที่โปรตุเกสยุโรปใช้ autocarro และบราซิลใช้ ônibus ในครัว ginguba อาจใส่ในอาหารอย่าง muamba de galinha (สตูว์ไก่) ซึ่ง muamba (“สตูว์”) เองก็เป็นคำคิมบุนดู ด้านล่างนี้คือคำภาษาโปรตุเกสแบบแองโกลาบางคำพร้อมคำเทียบเคียงในแบบยุโรป/บราซิล:
- “รถบัส”: machimbombo (แองโกลา, โมซัมบิก) เทียบกับ autocarro (โปรตุเกส) เทียบกับ ônibus (บราซิล)
- “ถั่วลิสง”: jinguba (แองโกลา) เทียบกับ amendoim (โปรตุเกส/บราซิล)
- “สลัม/ย่านกระต๊อบ”: musseque (แองโกลา) เทียบกับ bairro de lata (โปรตุเกส) เทียบกับ favela (บราซิล)
- “ตู้เย็น”: geleira (แองโกลา – แปลตรงตัวว่า “กล่องน้ำแข็ง”) เทียบกับ frigorífico (โปรตุเกส) เทียบกับ geladeira (บราซิล)
ภาษาโปรตุเกสแบบแองโกลายังมีคำสแลงไม่เป็นทางการมากมายที่ยังเดินทางกลับไปยังโปรตุเกสด้วย คำอย่าง bué (จากคิกองโก หมายถึง “มาก/มาก”) เป็นที่นิยมในหมู่เยาวชนโปรตุเกสในปัจจุบัน และ bazar (สแลง “ออกไป/จากไป”) – ที่พบได้ทั่วไปในแองโกลา – ก็ได้ยินในภาษาพูดไม่เป็นทางการของลิสบอนเช่นกัน น่าสนใจที่คำบางคำที่มีต้นกำเนิดจากแองโกลาได้เข้าสู่ภาษาโปรตุเกสแบบบราซิลในช่วงยุคการค้าทาส เช่น moleque (“เด็ก, เด็กเกเร”) และ fubá (“แป้งข้าวโพด”) ซึ่งมาจากคิมบุนดู สิ่งนี้แสดงให้เห็นถึงวงจรทางภาษาศาสตร์เชิงประวัติศาสตร์ระหว่างแอฟริกาและบราซิล ในแองโกลาสมัยใหม่ การสลับรหัสกับภาษาพื้นเมืองพบได้น้อยกว่าในเมือง (ที่ภาษาโปรตุเกสครอบงำ) แต่หลายคนก็เติมคำพูดภาษาโปรตุเกสด้วยสุภาษิตหรือสำนวนท้องถิ่น โดยรวมแล้ว ภาษาโปรตุเกสแบบแองโกลาเป็นตัวอย่างที่มีชีวิตชีวาของการที่อัตลักษณ์แอฟริกันและภาษาโปรตุเกสผสมผสานกันจนเกิดเป็นภาษาถิ่นที่มีเอกลักษณ์ – ภาษาที่ผู้พูดภาษาโปรตุเกสแบบยุโรปสามารถเข้าใจได้เป็นส่วนใหญ่ แต่ก็อุดมไปด้วยจังหวะและคำศัพท์ของแองโกลา
ภาษาโปรตุเกสแบบโมซัมบิก (pt-MZ) – หม้อหลอมในโมซัมบิก
ประวัติศาสตร์ในโมซัมบิก: การติดต่อของโปรตุเกสกับดินแดนที่ปัจจุบันคือโมซัมบิก (แอฟริกาตะวันออกเฉียงใต้) เริ่มต้นในต้นศตวรรษที่ 16 แต่เป็นเวลาหลายศตวรรษที่ภาษานี้จำกัดอยู่เฉพาะในสถานีการค้าชายฝั่ง (เช่น Lourenço Marques ซึ่งปัจจุบันคือมาปูตู) กระทั่งปลายศตวรรษที่ 19 และ 20 ภายใต้การปกครองแบบอาณานิคมเต็มรูปแบบ ภาษาโปรตุเกสจึงแพร่หลายในโมซัมบิก เมื่อได้รับเอกราชในปี 1975 ภาษาโปรตุเกสยังคงเป็นภาษาราชการเพียงภาษาเดียว ช่วยเชื่อมโยงประเทศที่มีภาษาบันตูหลายสิบภาษเข้าไว้ด้วยกัน ปัจจุบันชาวโมซัมบิกราวครึ่งหนึ่งพูดภาษาโปรตุเกส โดยมีประมาณ 17% (และเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว) ที่ใช้เป็นภาษาแม่ ในเขตเมืองอย่างมาปูตูและเบย์รา ภาษาโปรตุเกสเป็นภาษากลางและกลายเป็นภาษาแม่ของคนรุ่นใหม่มากขึ้นเรื่อยๆ Academy of Sciences of Mozambique เป็นผู้กำกับดูแลรูปแบบมาตรฐาน (ซึ่งใกล้เคียงกับมาตรฐานยุโรปอย่างมาก) อย่างไรก็ตาม ภาษาโปรตุเกสแบบโมซัมบิกเช่นเดียวกับของแองโกลา ได้พัฒนาอย่างเป็นธรรมชาติภายใต้อิทธิพลของแอฟริกา ภาษาท้องถิ่นหลายภาษาของโมซัมบิก (มาคัว, เซนา, ซองกา ฯลฯ) ได้สนับสนุนคำยืมและมีอิทธิพลต่อสำเนียง ทำให้ภาษาถิ่นนี้เป็นการผสมผสานที่น่าสนใจระหว่างองค์ประกอบแบบลูซิเทเนียและแอฟริกา
ลักษณะเฉพาะและความแตกต่าง: ภาษาโปรตุเกสแบบโมซัมบิกมีความคล้ายคลึงกับภาษาถิ่นแอฟริกันอื่นๆ การออกเสียงโดยรวมสอดคล้องกับภาษาโปรตุเกสแบบยุโรป (ตัวอย่างเช่น คงสระนาสิกห้าเสียงเดิมไว้ และใช้เสียง “sh” สำหรับ s ท้ายคำ) อย่างไรก็ตาม ลักษณะเด่นอย่างหนึ่งคืออิทธิพลของสัทวิทยาบันตูต่อสำเนียง ผู้พูดชาวโมซัมบิกมักออกเสียงพยัญชนะ “b”, “d”, “g” เป็นเสียงระเบิดเต็มที่ในทุกตำแหน่ง (ไม่มีการอ่อนเสียงระหว่างสระเหมือนในภาษาโปรตุเกสแบบยุโรป) สิ่งนี้อาจทำให้ภาษาโปรตุเกสของพวกเขามีเสียงชัดเจนและออกเสียงสม่ำเสมอ RR มักเป็นเสียงรัวหลายครั้ง [r] (r ที่รัวลิ้น) มากกว่าเสียงจากลำคอ [ʁ] แบบลิสบอน ในบางกรณี กลุ่มพยัญชนะจะออกเสียงโดยมีสระเสริม (ได้รับอิทธิพลจากภาษาบันตูที่นิยมพยางค์แบบ CV) ตัวอย่างเช่น Portugal อาจออกเสียงเป็น Porutugal โดยผู้พูดบางคน โดยแทรกสระเล็กน้อย แนวโน้มเช่นนี้จะแรงกว่าในการพูดแบบพื้นถิ่น ในขณะที่ผู้พูดที่มีการศึกษาในมาปูตูจะมีเสียงใกล้เคียงกับมาตรฐานยุโรปมากขึ้น ทำนองเสียงของภาษาโปรตุเกสแบบโมซัมบิกยังสะท้อนภาษาท้องถิ่นได้ – อาจมีรูปแบบที่เป็นเสียงวรรณยุกต์หรือไพเราะคล้ายทำนองเพลงในบางภูมิภาค เนื่องจากภาษาหลายภาษาของโมซัมบิกเป็นภาษาที่มีเสียงวรรณยุกต์ โดยรวมแล้ว ภาษาถิ่นนี้สามารถเข้าใจร่วมกันได้กับภาษาโปรตุเกสมาตรฐาน โดยมีเพียงเงื่อนงำของ “ดนตรี” แอฟริกันในสำเนียงเท่านั้น
คำศัพท์และตัวอย่าง: จุดที่ภาษาโปรตุเกสโมซัมบิกโดดเด่นอย่างแท้จริงคือ คำศัพท์ ซึ่งได้รับการเสริมคุณค่าด้วยคำจากภาษาพื้นเมืองของโมซัมบิกและการสร้างคำเฉพาะถิ่นอย่างสร้างสรรค์ คำศัพท์ในชีวิตประจำวันหลายคำในโมซัมบิกเป็นการยืมหรือ การแปลตรงตัว (calques) จากภาษาต่างๆ เช่น มาคัว, เซนา, สวาฮิลี และอื่นๆ ตัวอย่างเช่น โจ๊กข้าวโพดซึ่งเป็นอาหารหลักเรียกว่า chima ในภาษาโปรตุเกสโมซัมบิก ซึ่งเป็นคำที่ยืมมาจากภาษาท้องถิ่น (เอมากัว, ซิเซนา ฯลฯ) ตัวละครในนิทานพื้นบ้านที่เป็น "ปีศาจ" เป็นที่รู้จักในชื่อ xitongolola หรือ xituculumucumba จากภาษาซิรองกา (ชางกานา) ด้านการเกษตรมีคำยืมทั่วไปว่า machamba (จากภาษาสวาฮิลี) หมายถึงฟาร์มหรือไร่ขนาดเล็ก – ในโมซัมบิก ผู้คนจะพูดว่า vou à machamba ("ฉันกำลังไปฟาร์ม") แม้แต่คำว่า machimbombo สำหรับ "รถบัส" ก็ใช้ในโมซัมบิก (เช่นเดียวกับในแองโกลา) ภาษาโปรตุเกสโมซัมบิกยังสร้าง คำใหม่ (neologisms) และการเปลี่ยนความหมายทางความหมายที่เป็นเอกลักษณ์ของตัวเองอีกด้วย ตัวอย่างเช่น desconseguir (แปลตรงตัวว่า "ไม่-บรรลุ") เป็นคำกริยาที่นิยมในโมซัมบิกหมายถึง "ไม่สามารถ" หรือ "ล้มเหลวในบางสิ่ง" สร้างขึ้นโดยการเติมคำอุปสรรค des- หน้า conseguir ("สามารถ") การใช้ที่แปลกอีกอย่างหนึ่ง: tirar dinheiro ซึ่งแปลตรงตัวว่า "เอาเงิน" ใช้เพื่อหมายถึง "ให้ทุน/สนับสนุนทางการเงิน" (แทนที่จะใช้คำมาตรฐาน financiar) การ ร้องไห้ สามารถแสดงออกได้ว่า tirar lágrimas ("เอาน้ำตาออก") ในสำนวนโมซัมบิก การแสดงออกอย่างสร้างสรรค์เหล่านี้แสดงให้เห็นว่าอุปมาท้องถิ่นกำหนดรูปแบบภาษาถิ่นอย่างไร ตัวอย่างเพิ่มเติมอีกเล็กน้อยของคำศัพท์ภาษาโปรตุเกสโมซัมบิก:
- "รถบัส": machimbombo (ใช้ร่วมกับแองโกลา, แปลตรงตัวว่าเป็นคำเก่าสำหรับรถบัส)
- "ร้านเล็กๆ/การค้าขายตามท้องถนน": dumba-nengue (จากภาษาซิรองกา หมายถึงตลาดนอกระบบหรือการค้าขายแบบดิ้นรน)
- "รายได้/ผลประโยชน์ที่ได้มาโดยมิชอบ": come dinheiro ("กินเงิน") หมายถึงการยักยอกหรือใช้จ่ายเงินอย่างสิ้นเปลือง
- "อาหารเช้า": mata-bicho (แปลตรงตัวว่า "ฆ่าแมลง") – คำศัพท์ที่มีสีสันของโมซัมบิกสำหรับมื้อแรกของวัน
โปรตุเกสโมซัมบิกยังผสานคำที่มีต้นกำเนิดจาก อาหรับ บางคำ เนื่องจากมรดกอิสลามของประเทศตามแนวชายฝั่ง (โมซัมบิกเคยเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายการค้าสวาฮีลี) ตัวอย่างเช่น สกุลเงินของโมซัมบิก metical มาจากคำอาหรับ mithqāl ซึ่งหมายถึงหน่วยวัดน้ำหนัก เมื่อเวลาผ่านไปหลายปีของการอพยพย้ายถิ่น คำศัพท์โปรตุเกสแอฟริกันหลายคำได้เดินทางไปต่างแดน หลังการประกาศเอกราชของโมซัมบิก ผู้ตั้งถิ่นฐานและผู้ลี้ภัยชาวโปรตุเกสได้นำคำอย่าง machimbombo และ canhira (เหล้าที่ทำจากถั่วลิสง) เข้าสู่โปรตุเกสแอฟริกาใต้และแม้แต่บราซิล ภายในโมซัมบิก โปรตุเกสอยู่ในสถานการณ์ diglossic: บริบททางการ (รัฐบาล สื่อ การศึกษา) ใช้มาตรฐานที่ใกล้เคียงกับโปรตุเกสยุโรป ขณะที่การสนทนาอย่างไม่เป็นทางการอาจมีรูปแบบภาษาถิ่นและ code-switching กับภาษาพื้นเมือง อย่างไรก็ตาม เมื่อเยาวชนโมซัมบิกมากขึ้นเรื่อยๆ เติบโตด้วยโปรตุเกสเป็นภาษาแรก ช่องว่างระหว่างการใช้มาตรฐานกับการใช้ในท้องถิ่นก็แคบลง โปรตุเกสโมซัมบิกเป็น ภาษาถิ่นแบบหม้อหลอม อย่างแท้จริง – เป็นเครื่องยืนยันถึงความสามารถในการปรับตัวของภาษาในบริบทแอฟริกัน
ภูมิภาคและภาษาถิ่นที่พูดภาษาโปรตุเกสอื่นๆ
นอกเหนือจากภาษาถิ่นหลักข้างต้น โปรตุเกสยังเป็นภาษาราชการในอีกหลายประเทศและภูมิภาค แต่ละแห่งมีเส้นทางประวัติศาสตร์และรูปแบบการพูดในท้องถิ่นของตนเอง นี่คือพื้นที่ลูโซโฟนที่สำคัญบางแห่งและความสัมพันธ์กับภาษาโปรตุเกส:
-
เคปเวิร์ด (Cabo Verde): หมู่เกาะในแอฟริกาตะวันตก ซึ่งไม่มีผู้อยู่อาศัยจนกระทั่งโปรตุเกสเข้ามาตั้งอาณานิคมในศตวรรษที่ 15 ทุกวันนี้ ชาวเคปเวิร์ดเกือบทั้งหมดเติบโตด้วยการพูด ครีโอลเคปเวิร์ด (Kriolu) เป็นภาษาแม่ ขณะที่โปรตุเกสเป็นภาษาราชการที่ใช้ในโรงเรียน สื่อ และรัฐบาล ซึ่งหมายความว่าโปรตุเกสในเคปเวิร์ดมักเป็นภาษาที่สอง เรียนอย่างเป็นทางการ – มันปฏิบัติตามบรรทัดฐานยุโรปอย่างใกล้ชิดแต่ได้รับอิทธิพลจากครีโอล ตัวอย่างเช่น ไวยากรณ์อาจเรียบง่ายขึ้นเล็กน้อยและการออกเสียงอาจได้รับอิทธิพลจาก Kriolu (ซึ่งมีพื้นฐานจากโปรตุเกสเอง) การสลับรหัสเป็นเรื่องปกติในการพูดอย่างไม่เป็นทางการ กระนั้น เกือบทุกคนเป็น bilingual ในระดับหนึ่ง และโปรตุเกสทำหน้าที่เป็นภาษาที่มีเกียรติของการสื่อสารทางการ ( notably มีความพยายามที่กำลังดำเนินอยู่เพื่อมาตรฐาน Kriolu สำหรับการใช้งานอย่างเป็นทางการ แต่โปรตุเกสยังคงมีอำนาจเหนือกว่าในการเขียน) แม้จะมีประชากรขนาดเล็ก ความรู้หนังสือสูงในโปรตุเกสของเคปเวิร์ดและชุมชนพลัดถิ่นในต่างประเทศทำให้ภาษาถิ่นของ它具有การปรากฏตัว modest ในส่วนผสมลูโซโฟน
-
กินี-บิสเซา: ประเทศเล็กๆ บนชายฝั่งตะวันตกของแอฟริกา กินี-บิสเซาเคยเป็นที่รู้จักในชื่อโปรตุเกสกินี ประเทศนี้มีเอกลักษณ์ทางภาษาที่โดดเด่น เพราะเช่นเดียวกับกาบูเวร์ดี มันเป็น สังคมครีโอล – คนส่วนใหญ่พูดครีโอลกินี-บิสเซา (Crioulo) เป็นภาษาที่ใช้ในชีวิตประจำวัน ภาษาโปรตุเกสมาตรฐานเป็นภาษาราชการ ใช้ในรัฐสภา โรงเรียน และหนังสือพิมพ์ แต่มีเพียงประมาณ 15% ของชาวบิสเซากินีที่พูดโปรตุเกสได้อย่างคล่องแคล่ว (มักเป็นภาษาที่สาม รองจากครีโอลและภาษาพื้นเมืองแอฟริกัน) ด้วยเหตุนี้ โปรตุเกสในกินี-บิสเซาจึงจำกัดอยู่ในแวดวงทางการและกลุ่มชนชั้นนำที่มีการศึกษา ในสถานการณ์ไม่เป็นทางการ ผู้คนมักผสมวลีครีโอลแม้ขณะพูดโปรตุเกส และมีการสลับภาษาอย่างมีนัยสำคัญ การออกเสียงเป็นไปตามโปรตุเกสยุโรปแต่มีกลิ่นอายครีโอล – ตัวอย่างเช่น การเปิดสระบางเสียงและจังหวะการเน้นเสียงที่ได้รับอิทธิพลจากครีโอล เนื่องจากการเปิดรับที่จำกัด สำเนียงท้องถิ่นอาจฟังดู "บราซิล" สำหรับคนนอก เพราะผู้พูดอาจออกเสียงสระอย่างเปิดกว้างกว่า น่าสนใจว่า vos (พวกคุณ) และรูปกริยาทางการบางรูปแทบไม่เคยถูกใช้ที่นี่ ด้วยความแพร่หลายของครีโอล โดยสรุป โปรตุเกสในกินี-บิสเซาเป็นภาษาระดับสูงที่ดำรงอยู่เคียงข้างครีโอลที่มีชีวิตชีวาซึ่งเป็นตัวแทนอัตลักษณ์ของชาติ
-
เซาตูเมและปรินซีปี: ประเทศเกาะในแอฟริกากลางแห่งนี้ ซึ่งเคยเป็นอาณานิคมไร่ของโปรตุเกส มีอัตราการใช้ภาษาโปรตุเกสสูงที่สุดแห่งหนึ่งในแอฟริกา ชาวเซาตูเมมากกว่า 95% พูดภาษาโปรตุเกส และมากกว่าครึ่งเป็นเจ้าของภาษาถิ่นนี้ ทำให้เซาตูเมและปรินซีปี (STP) เป็นสังคมที่พูดภาษาโปรตุเกสอย่างแท้จริง – ในความเป็นจริง มักมีการกล่าวถึงประเทศนี้ว่าเป็นประเทศที่มีผู้พูดภาษาโปรตุเกสเป็นอันดับสามของโลกเมื่อคิดเป็นเปอร์เซ็นต์ (รองจากโปรตุเกสและบราซิล) ภาษาถิ่นที่ใช้คือ ภาษาโปรตุเกสแบบเซาตูเม ซึ่งพัฒนาขึ้นอย่างค่อนข้างโดดเดี่ยวและยังคงรักษา ลักษณะโบราณ บางประการจากภาษาโปรตุเกสเก่า ตัวอย่างเช่น การพูดแบบ STP ในอดีตใช้คำที่ล้าสมัยและมี สระแทรก ที่ออกเสียงชัดเจนมากในบางกลุ่มพยัญชนะ คล้ายกับภาษาโปรตุเกสยุโรปในศตวรรษที่ 19 เดิมทีภาษานี้เชื่อมโยงกับชนชั้นผู้ปลูกพืชเชื้อสายผสม ในขณะที่ชนชั้นสูงในปัจจุบันมักเลียนแบบการออกเสียงแบบยุโรป ปัจจุบัน ภาษาโปรตุเกสยุโรปเป็นมาตรฐานที่มีเกียรติซึ่งสอนในโรงเรียนและใช้ในสถานการณ์ทางการ (รัฐบาล สื่อ) ทำให้เกิด การแยกหน้าที่ทางภาษา บ้าง: ภาษาโปรตุเกสแบบเซาตูเมในชีวิตประจำวันเทียบกับมาตรฐานยุโรปทางการ ชาวพื้นเมืองยังพูดภาษาครีโอลที่อิงภาษาโปรตุเกส – ฟอร์โร, ปรินซิเปนเซ, อังกอลาร์ – แต่ส่วนใหญ่ใช้ในครอบครัว ขณะที่ภาษาโปรตุเกสครองชีวิตสาธารณะ ลักษณะเด่นที่น่าสังเกตในภาษาโปรตุเกสแบบเซาตูเมคือทำนองเสียงแบบร้องเพลงและการใช้ meu pai (“พ่อของฉัน”) ในตำแหน่งที่ชาวยุโรปอาจพูดว่า o meu pai พวกเขายังใช้สำนวนเฉพาะบางอย่าง เช่น leve-leve (จากภาษาโปรตุเกส leve “เบา”) เป็นคติพจน์ท้องถิ่นหมายถึง “ใจเย็นๆ/ช้าๆ” โดยทั่วไป ภาษาโปรตุเกสของ STP เป็นการผสมผสานที่น่าหลงใหลระหว่างมาตรฐานลิสบอนแบบเก่าและนวัตกรรมท้องถิ่น ทั้งหมดนี้บนเกาะเล็กๆ ในอ่าวกินี
-
ติมอร์-เลสเต (ติมอร์-เลสเต): ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ติมอร์-เลสเตเป็นกรณีพิเศษ – เป็นรัฐอธิปไตยเพียงแห่งเดียวในเอเชีย (นอกเหนือจากเขตปกครองพิเศษมาเก๊าของโปรตุเกส) ที่ระบุว่าภาษาโปรตุเกสเป็นภาษาราชการ ภาษาโปรตุเกสมาพร้อมกับมิชชันนารีในศตวรรษที่ 16 แต่เป็นเวลาหลายศตวรรษที่อยู่ร่วมกับภาษากลางท้องถิ่น เตตุง หลังการปกครองของโปรตุเกสสิ้นสุดลงในปี 1975 ช่วงเวลาของการยึดครองโดยอินโดนีเซียได้กดขี่ภาษาโปรตุเกส อย่างไรก็ตาม เมื่อได้รับเอกราชในปี 2002 ติมอร์-เลสเตได้ฟื้นฟูภาษาโปรตุเกสเป็นภาษาร่วมราชการกับภาษาเตตุง โดยมีเป้าหมายเพื่อเชื่อมต่อกับโลกที่ใช้ภาษาโปรตุเกส ปัจจุบันภาษาโปรตุเกสถูกใช้ในภาครัฐ ศาล และเป็นสื่อกลางในการเรียนการสอน แม้ว่าจะมีเพียงชนกลุ่มน้อย (อาจประมาณ 30% และเพิ่มขึ้น) ของชาวติมอร์ที่มีความสามารถ รูปแบบของภาษาโปรตุเกสที่สอนโดยพื้นฐานแล้วเป็น มาตรฐานภาษาโปรตุเกสแบบยุโรป ซึ่งมักสอนโดยครูจากโปรตุเกส บราซิล หรือประเทศอื่นๆ ใน CPLP ในท้องถิ่น กำลังเกิดสำเนียงใหม่ขึ้นในหมู่ผู้พูดใหม่ – บางคนสังเกตเห็นความไพเราะแบบ "บราซิล" เล็กน้อยในหมู่เยาวชน ซึ่งอาจเป็นเพราะการสัมผัสกับสื่อบราซิลและอิทธิพลของสัทวิทยา เตตุง (ตัวอย่างเช่น เตตุงไม่มี [ʎ] หรือ [ɲ] ดังนั้นภาษาโปรตุเกสของชาวติมอร์อาจออกเสียง lh และ nh แตกต่างออกไปเล็กน้อย) ติมอร์ยังได้ยืมคำภาษาโปรตุเกสจำนวนมากเข้าสู่ภาษาเตตุง (เช่น igreja สำหรับโบสถ์, obrigadu สำหรับขอบคุณ จาก obrigado) ซึ่งสร้างการแลกเปลี่ยนที่สะดวกสบาย ภาษาโปรตุเกสของติมอร์-เลสเตยังคงพัฒนาอยู่ อาจกล่าวได้ว่าเป็นการฟื้นฟูภาษาถิ่นแบบอาณานิคมด้วยข้อมูลใหม่ๆ ณ ปี 2025 ความต้องการการศึกษาภาษาโปรตุเกสในติมอร์กำลังเพิ่มขึ้น และคนรุ่นใหม่กำลังกลายเป็นผู้พูดที่คล่องแคล่ว ซึ่งน่าจะทำให้รสชาติภาษาโปรตุเกสแบบติมอร์-เลสเตที่ชัดเจนเป็นเอกลักษณ์แข็งแกร่งขึ้นในปีต่อๆ ไป
-
มาเก๊า: บนชายฝั่งทางใต้ของจีน มาเก๊าเคยเป็นดินแดนของโปรตุเกสตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 จนถึง 1999 ปัจจุบันเป็นเขตบริหารพิเศษของจีน และภาษาโปรตุเกสยังคงเป็นภาษาราชการร่วมกับภาษากวางตุ้ง อย่างไรก็ตาม ชุมชนที่พูดภาษาโปรตุเกสในมาเก๊ามีขนาดเล็ก (มีเพียงประมาณ 2–3% ของประชากรที่พูดภาษาโปรตุเกสได้อย่างคล่องแคล่ว ส่วนมากเป็นชาวมาเก๊าเชื้อสายยูเรเชียนหรือผู้อพยพใหม่) ภาษาถิ่นโปรตุเกสดั้งเดิมของมาเก๊า ซึ่งมักเรียกว่า ภาษาโปรตุเกสมาเก๊า พัฒนาขึ้นภายใต้อิทธิพลของเอเชีย และมีลักษณะเด่นคือสำเนียงกวางตุ้งที่หนักและสำนวนโบราณบางประการ ตัวอย่างเช่น ผู้พูดภาษาโปรตุเกสมาเก๊าอาจใช้อุทานอย่าง ah-ia! (ดัดแปลงมาจากภาษากวางตุ้ง) ซึ่งคุณจะไม่ได้ยินที่อื่น นอกจากนี้ยังมีภาษาครีโอลที่มีพื้นฐานจากภาษาโปรตุเกสอันเป็นเอกลักษณ์ที่เรียกว่า Patuá (ครีโอลมาเก๊า) ซึ่งผสมภาษาโปรตุเกสกับภาษามลายู กวางตุ้ง และสิงหล – แม้ว่าครีโอลนี้ใกล้จะสูญพันธุ์แล้ว แต่มรดกของมันยังคงอยู่ในคำสแลงในครอบครัวบางคำและศัพท์ด้านอาหาร ในมาเก๊ายุคใหม่ ภาษาโปรตุเกสมาตรฐานยุโรปถูกใช้ในบริบททางราชการ (ศาล ป้ายถนน โรงเรียนที่สอนเป็นภาษาโปรตุเกส) – คุณจะพบการออกอากาศข่าวและวารสารเป็นภาษาโปรตุเกส ที่น่าสนใจคือ ภาษาโปรตุเกสของมาเก๊าได้ให้คำยืมบางคำแก่ภาษากวางตุ้งและภาษาจีนกลาง (เช่น 葡國菜 “อาหารโปรตุเกส” สำหรับขนมอบสไตล์มาเก๊า) แม้จะมีจำนวนน้อย แต่การมีอยู่ของกลุ่มผู้พูดภาษาโปรตุเกสในมาเก๊าก็มีความสำคัญในเชิงสัญลักษณ์ในฐานะสะพานเชื่อมระหว่างจีนกับโลกที่พูดภาษาโปรตุเกส ภาษาถิ่นที่ได้ยินในมาเก๊าทุกวันนี้ฟังดูคล้ายกับภาษาโปรตุเกสยุโรป อาจมีน้ำเสียงที่นุ่มนวลกว่าและมีการออกเสียงวรรณยุกต์และจังหวะที่ได้รับอิทธิพลจากภาษากวางตุ้งบ้าง มันยังคงเป็นเครื่องยืนยันถึงประวัติศาสตร์อาณานิคมอันไกลโพ้นของโปรตุเกส ที่ว่าคุณสามารถสั่ง uma bica (เอสเปรสโซ) เป็นภาษาโปรตุเกสได้อย่างคล่องแคล่วบนถนนในมาเก๊า ซึ่งห่างจากลิสบอนหลายพันไมล์
-
อิเควทอเรียลกินี: สมาชิกที่มีเอกลักษณ์เฉพาะในตระกูลลูโซโฟน อิเควทอเรียลกินี (แอฟริกากลาง) เคยเป็นอาณานิคมของสเปน ไม่ใช่โปรตุเกส อย่างไรก็ตาม ใน 2011 ประเทศนี้ได้ประกาศให้ภาษาโปรตุเกสเป็นภาษาราชการ (ควบคู่กับภาษาสเปนและภาษาฝรั่งเศส) เพื่อพยายามเข้าร่วมประชาคมประเทศที่ใช้ภาษาโปรตุเกส (CPLP) ประเทศนี้มีประชากรเชื้อสายลูโซจำนวนเล็กน้อยและมีเกาะเล็กๆ (อันนอบอน) ที่มีภาษาครีโอลที่พัฒนามาจากภาษาโปรตุเกส (ฟา ดัมโบ) ซึ่งมีผู้พูดไม่กี่พันคน อย่างไรก็ตาม สำหรับชาวอิเควทอเรียลกินีส่วนใหญ่แล้ว ภาษาโปรตุเกสไม่ได้ถูกพูดเลยหรือถูกเรียนในฐานะภาษาต่างประเทศ ณ 2025 การมีอยู่ของภาษาโปรตุเกสส่วนใหญ่อยู่ในชื่อทางการเท่านั้น: สิ่งพิมพ์ของรัฐบาลหรืองานกิจกรรมของ CPLP อาจใช้ภาษานี้ มีความคิดริเริ่มในการสอนภาษาโปรตุเกสในโรงเรียนและส่งเสริมภาษา แต่ความสามารถในการใช้ภาษายังคงต่ำ ดังนั้น แม้ว่าอิเควทอเรียลกินีจะปรากฏบนแผนที่ของประเทศที่ใช้ภาษาลูโซโฟน (และเป็นประเทศแอฟริกาเพียงประเทศเดียวที่ภาษาสเปนและโปรตุเกสมีสถานะเป็นภาษาราชการร่วมกัน) แต่ก็ยังไม่มีภาษาถิ่นโปรตุเกสที่แข็งแกร่ง หากความพยายามเหล่านี้ดำเนินต่อไป อีกสักรุ่นหนึ่งเราอาจได้เห็นสำเนียงโปรตุเกสของอิเควทอเรียลกินีที่ชัดเจนเกิดขึ้น ซึ่งน่าจะได้รับอิทธิพลจากสัทศาสตร์ของภาษาสเปน สำหรับตอนนี้ ผลกระทบของภาษาโปรตุเกสยังน้อยมาก – นอกเหนือจากคำยืมสองสามคำ (ภาษาครีโอลอันนอบอนใช้ศัพท์โปรตุเกสเก่าบางคำ) และข้อเท็จจริงที่น่าสนใจที่ว่าสามารถพบเอกสารทางราชการในมาลาโบที่เขียนเป็นภาษาโปรตุเกสได้
ท้องถิ่นอื่นๆ ที่มีอิทธิพลทางประวัติศาสตร์ของภาษาโปรตุเกส ได้แก่ กัว ดามัน และดิอู ในอินเดีย (อดีตอินเดียของโปรตุเกส) ซึ่งภาษาโปรตุเกสเคยถูกพูดอย่างแพร่หลายโดยชนชั้นสูงในท้องถิ่นและยังคงใช้ในพิธีกรรมในโบสถ์คาทอลิกบางแห่ง ปัจจุบัน มีเพียงชาวกัวสูงอายุไม่กี่พันคนที่พูดภาษาโปรตุเกส แม้ว่าความสนใจในการเรียนภาษานี้จะฟื้นตัวเล็กน้อย (ประมาณ 10,000 ผู้พูด ณ 2015) ในมะละกา (มาเลเซีย) และศรีลังกา ชุมชนที่สืบเชื้อสายมาจากผู้ตั้งถิ่นฐานหรือผู้เปลี่ยนศาสนาชาวโปรตุเกสได้พัฒนาภาษาครีโอล (กริสตังในมะละกา, ครีโอลโปรตุเกสศรีลังกา) ซึ่งแตกต่างจากภาษาโปรตุเกสแต่ยังคงรักษาคำโปรตุเกสไว้มากมาย ภาษาครีโอลเหล่านี้กำลังใกล้สูญพันธุ์แต่เป็นตัวแทนของเสียงสะท้อนที่หลงเหลือจากภาษาโปรตุเกสในศตวรรษที่ 16–17 และแน่นอน ชุมชนพลัดถิ่นโปรตุเกสในสหรัฐอเมริกา ฝรั่งเศส แคนาดา แอฟริกาใต้ และที่อื่นๆ ยังคงรักษาสำเนียงของตนเองไว้ – ตัวอย่างเช่น ชาวอเมริกันเชื้อสายโปรตุเกสจากอะซอเรสในนิวอิงแลนด์จำนวนมากพูดภาษาอังกฤษเป็นภาษาแม่แต่ยังคงรักษาวลีภาษาโปรตุเกสแบบอะซอเรสที่เป็นเอกลักษณ์ไว้ที่บ้าน ชุมชนเล็กๆ เหล่านี้ทั้งหมดมีส่วนช่วยสร้างโมเสกที่หลากหลายของภาษาโปรตุเกส
บทสรุป
จากถนนที่คึกคักของเซาเปาโลไปจนถึงตลาดของลูอันดาและหมู่บ้านต่าง ๆ ของติมอร์-เลสเต ภาษาปอร์ตุเกสได้เบ่งบานกลายเป็น ผืนผ้าทอระดับโลกแห่งภาษาถิ่น แต่ละรูปแบบ – บราซิล ยุโรป แอฟริกา เอเชีย – ล้วนสะท้อนเสียงสะท้อนของประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและการติดต่อทางวัฒนธรรม ไม่ว่าจะเป็นชนพื้นเมืองอเมริกัน เผ่าแอฟริกัน หรือจีนกวางตุ้ง กระนั้น แก่นของภาษายังคงมีความสม่ำเสมออย่างน่าทึ่ง ภาษาถิ่นปอร์ตุเกสทั้งหมด เข้าใจกันได้ระหว่างกัน และความพยายามต่าง ๆ เช่น ความตกลงด้านอักขรวิธี 1990 ได้ทำให้ภาษาที่เขียนสอดคล้องกันมากยิ่งขึ้น ผู้อ่านในมาปูโตสามารถหยิบหนังสือพิมพ์จากลิสบอนหรือรีโอขึ้นมาอ่านและเข้าใจได้อย่างสบาย นักภาษาศาสตร์มักอธิบายว่าภาษาปอร์ตุเกสเป็น ภาษาที่มีหลายศูนย์กลาง – ภาษาหนึ่งที่มีรูปแบบมาตรฐานหลายแบบ – คล้ายกับภาษาอังกฤษหรือภาษาสเปน แท้จริงแล้ว แม้จะมีความแปลกเฉพาะถิ่นในด้านสำเนียง คำศัพท์ และไวยากรณ์ ผู้พูดภาษาปอร์ตุเกสทั่วโลกต่างก็รับรู้กันและกันว่าพูด a mesma língua (“ภาษาเดียวกัน”) ความเป็นเอกภาพในความหลากหลายนี้ได้รับการเฉลิมฉลองผ่าน CPLP (ประชาคมประเทศที่ใช้ภาษาปอร์ตุเกส) และสื่อ เพลง และวรรณกรรมภาษาปอร์ตุเกสระดับนานาชาติ โดยสรุป ภาษาถิ่นของภาษาปอร์ตุเกสที่พูดกันทั่วโลกแสดงให้เห็นถึงความสามารถในการปรับตัวและความมีชีวิตชีวาของภาษา พวกมันเป็นเครื่องเตือนใจว่าภาษามีชีวิตและหายใจผ่านผู้คน: ถูกหล่อหลอมจากการพิชิตและการค้า ถูกแต่งแต้มด้วยลิ้นท้องถิ่น แต่ท้ายที่สุดก็เชื่อมโยงผู้คนหลายล้านคนทั่ว สี่ทวีป เข้าด้วยกันในมรดกทางภาษาที่ร่วมกัน ไม่ว่าคุณจะทักทายด้วย oi แบบบราซิล olá แบบโปรตุเกส หรือ kumusta แบบแองโกลา คุณก็เป็นส่วนหนึ่งของเรื่องราวลูโซโฟนอันกว้างใหญ่ – เรื่องราวแห่งการสำรวจ การหลอมรวม และมิตรภาพทางภาษาที่คงอยู่ยาวนาน
การอ่านเพิ่มเติมและแหล่งข้อมูล
- ภาษาปอร์ตุเกส – Britannica
- ภาษาถิ่นปอร์ตุเกส – Wikipedia
- ภาษาปอร์ตุเกสในอิเควทอเรียลกินี – Wikipedia
- ภาษาปอร์ตุเกสบราซิล – Wikipedia
- ภาษาปอร์ตุเกสยุโรป – Wikipedia
- ภาษาปอร์ตุเกสแองโกลา – Wikipedia
- ภาษาปอร์ตุเกสโมซัมบิก – Wikipedia
- ภาษาปอร์ตุเกสกาบูเวร์ดี – Wikipedia
- ภาษาปอร์ตุเกสกินี – Wikipedia
- ภาษาปอร์ตุเกสเซาตูเม – Wikipedia
- ภาษาปอร์ตุเกสติมอร์-เลสเต – Wikipedia
- ภาษาปอร์ตุเกสมาเก๊า – Wikipedia
- ภาษาปอร์ตุเกสกัว – Wikipedia
- PracticePortuguese.com – ภาษาปอร์ตุเกสยุโรปกับบราซิล
- Chang-Castillo & Associates – ความหลากหลายในภาษาปอร์ตุเกส
- Ethnologue: ภาพรวมภาษาปอร์ตุเกส
